Laatste nieuws: 

Institutioneel beleid: spelregels en spelers van de Europese Unie

Verdragen
Bron: European Commission

De afspraken tussen de lidstaten van de Europese Unie zijn vastgelegd in verdragen. Die verdragen zijn verscheidene malen aangepast en aangevuld. In de verdragen zijn de doelstellingen van de Europese Unie omschreven. Kort samengevat werkt de EU aan een veiliger en welvarender leven voor de Europese burgers. Ook regelen de verdragen op welke manier en door welke instellingen de EU die doelen kan proberen te bereiken.

In de verdragen zijn er per beleidsterrein afspraken gemaakt over welke bevoegdheden de EU op dat terrein heeft, en wat de lidstaten zelf regelen. Er is vastgelegd welke besluitvormingsprocedures er gebruikt worden en wat de bevoegdheden van de verschillende Europese instellingen zijn. Die kunnen per beleidsterrein verschillen, wat het totaal aan regels en procedures vrij ingewikkeld en onoverzichtelijk maakt.

Delen

enveloppe

Inhoud

1.

Wie - de Europese instellingen

De Europese Unie kent een aantal instellingen. Een viertal daarvan bepaalt in grote lijnen wat de EU doet. Hier wordt de nadruk gelegd op de plaats die zij innemen in de balans tussen het nationale en Europese niveau van besluitvorming.

  • 1. 
    De Europese Commissie is het 'dagelijkse bestuur' van de Europese Unie. De Commissie vertegenwoordigt de EU als geheel, de Commissie moet uitgaan van het Europese belang. In de praktijk houdt de Commissie in haar werk wel rekening met nationale belangen en wensen.
  • 2. 
    De Raad van Ministers is - soms gedeeld met het Europees Parlement - wetgever. In de Raad zijn alle lidstaten van de EU vertegenwoordigd. In de Raad worden de nationale belangen behartigd.
  • 3. 
    De Europese Raad vertegenwoordigt de lidstaten op het hoogste niveau. De Europese Raad moet ontwikkeling van de EU als geheel in grote lijnen uitzetten, maar in de praktijk spelen nationale belangen een zeer grote rol in het werk van de Europese Raad.
  • 4. 
    Het Europees Parlement is, samen met de Raad van Ministers, wetgever. De gekozen volksvertegenwoordigers in het EP moeten opkomen voor de burgers uit de gehele Europese Unie. In de praktijk speelt behalve politieke overtuiging nationaliteit in meer of mindere mate wel mee bij de afweging die individuele Europarlementariërs maken.

Enkele andere EU instellingen zijn wel betrokken bij het wetgevingsproces, maar hun rol beperkt zich tot het geven van advies. De meeste andere EU instellingen zijn vooral gericht op het ondersteunen en uitvoeren van beleid.

2.

Wat en wanneer - bevoegdheden van de Europese Unie

Wat de EU mag doen

De verdragen die de bevoegdheden en het functioneren van de Europese Unie vastleggen zijn gesloten door de lidstaten van de Europese Unie. Zij bepalen dus hoeveel soevereiniteit zij overdragen aan de EU. De Europese Unie mag niet zelfstandig haar bevoegdheden uitbreiden.

De verdeling van de bevoegdheden is op drie manieren afgebakend:

  • 1. 
    Beleidsterreinen waarop de Europese Unie het exclusieve recht heeft om beleid te maken. Dit betreft slechts een paar beleidsterreinen.
  • 2. 
    Beleidsterreinen waarop de EU en de lidstaten de bevoegdheid om beleid te mogen maken delen. De EU maakt dan op Europees niveau beleid, en de lidstaten doen dat ieder afzonderlijk op nationaal niveau. Wel moeten de lidstaten rekening houden met wat er op Europees niveau is besloten - regels mogen elkaar niet tegenspreken.
  • 3. 
    Beleidsterreinen waarop de EU een ondersteunde rol heeft. De EU bevordert de samenwerking en onderlinge afstemming op deze terreinen, maar het echte beleid wordt gemaakt door de lidstaten zelf.

Op beleidsterreinen die niet in de verdragen genoemd worden mag de Europese Unie geen beleid maken.

Afweging nationaal of Europees?

Dat de Europese Unie beleid mag en kan opstellen betekent niet automatisch dat de Europese Unie alle regels maakt. Iedere keer als de Europese Unie nieuw beleid wil maken wordt er rekening gehouden met de volgende drie principes:

  • Subsidiariteit

    Dit beginsel moet garanderen dat besluiten op een zo laag mogelijk niveau (zo dicht mogelijk bij de burger) worden genomen. Een besluit mag alleen op Europees niveau genomen worden, als dat niet net zo goed (of beter) op landelijk, provinciaal of gemeentelijk niveau kan gebeuren.

  • Het attributiebeginsel

    Volgens dit beginsel mag de Europese Unie (EU) alleen regels maken en optreden op grond van bevoegdheden die de lidstaten aan de EU hebben toegekend. Alle andere bevoegdheden behoren toe aan de lidstaten zelf. Met het attributiebeginsel moet zowel bij het interne als het internationale optreden van de EU rekening gehouden worden. Het attributiebeginsel is vastgelegd in artikel 2 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.

3.

Hoe - besluitvormingsprocedures

De Europese Unie neemt jaarlijks veel besluiten. Dat doet de Europese Unie volgens een aantal procedures. Naast de gewone wetgevingsprocedures kent de EU een aantal bijzondere wetgevingsprocedures. Daarnaast zijn er aparte procedures voor regelgeving die de details van eerder aangenomen besluiten uit moet werken.

Invloed van de nationale parlementen

Ook de nationale parlementen spelen een rol bij Europese besluitvorming. Daarvoor kunnen zij twee routes bewandelen.

  • 1. 
    Deze route gaat om de vraag of dingen nationaal of Europees geregeld moeten worden: parlementen kunnen bezwaar maken tegen voorstellen van de Europese Commissie als ze vinden dat het voorstel helemaal niet Europees geregeld zou moeten worden. Als genoeg parlementen bezwaar maken krijgt de Commissie een gele of oranje kaart. Het voorstel is dan formeel misschien niet meteen van tafel, maar in de praktijk zal de Commissie het voorstel flink aanpassen of intrekken.
  • 2. 
    Deze route gaat over de mogelijkheden die parlementen hebben om tijdens Europese besluitvorming invloed uit te oefenen: parlementen kunnen - afhankelijk van hoe de onderlinge verhouding tussen parlement en regering is geregeld in de lidstaat - hun regering verzoeken of dwingen bepaalde standpunten in te nemen bij vergaderingen van de Raad van Ministers en de Europese Raad.

In Nederland hebben zowel de Eerste als de Tweede Kamer een aparte commissie die zich met Europese zaken bezig houdt. Die commissies werken samen met de vakcommissies.

4.

Waarmee - rechtsinstrumenten

De Europese Unie gebruikt verschillende instrumenten om Europese wet- en regelgeving mee vast te leggen, om beleid van de lidstaten mee te coördineren of de lidstaten mee te adviseren. Rechtsinstrumenten zijn onder te verdelen in twee categorieën, bindende en niet-bindende rechtsinstrumenten.

5.

Meer informatie

Achtergrondartikelen

Delen

enveloppe

Terug naar boven