Vanwege de eurocrisis klinkt bij sommigen de roep om een politieke unie in Europa, oftewel een federaal 'Verenigde Staten van Europa'. In een politieke unie hebben lidstaten nog maar beperkt soevereiniteit. Zo houdt het bijvoorbeeld in dat de begrotingen van alle lidstaten op Europees niveau worden goedgekeurd. Ook kunnen bij een politieke unie op Europees niveau rechtstreeks belasting van burgers worden geheven.
In 1991 is besloten tot de vorming van een economische en monetaire unie. Dat toen niet meteen is gekozen voor een politieke unie, wordt door sommigen als een 'weeffout' gezien. De laatste tijd klinken de pleidooien voor een meer federaal Europa daarom weer sterker. Een 'Verenigde Staten van Europa' zou volgens voorstanders van een politieke unie slagvaardiger kunnen optreden in tijden van crisis. Er zijn echter ook felle tegenstanders van een politieke unie. Volgens hen wordt te snel gedacht dat het overhevelen van bevoegdheden naar het Europese niveau de oplossing zou zijn voor allerlei problemen.
Inhoudsopgave van deze pagina:
Delen
Het oorspronkelijke idee achter Europese economische samenwerking was dat dit ook zou leiden tot Europese politieke eenwording. Zo riep Winston Churchill in 1946 al op tot de vorming van een 'Verenigde Staten van Europa'. Ook de plannen van Jean Monnet en Robert Schuman uit 1950, die leidden tot de oprichting van de EGKS, hadden tot doel om te komen tot een Europese federatie.
Toen de oprichting van een Europese Defensie Gemeenschap naast de Europese Economische Gemeenschap in 1954 sneuvelde in het Franse parlement, werd duidelijk dat de Europese landen maar beperkt bevoegdheden wilden afstaan.
Om te komen tot een basis voor politieke integratie werd in 2001 voorgesteld een Europese Grondwet vast te stellen. Onderdelen van deze Grondwet waren o.a. een officiële Europese vlag en volkslied en het verminderen van het aantal onderwerpen waarop individuele lidstaten veto's uit mogen spreken. In 2005 verwierpen het Franse en Nederlandse volk de Grondwet in referenda.
In de jaren '90 wezen voor- én tegenstanders er al op dat een monetaire unie niet goed zou functioneren zonder een politieke unie. Premier Wim Kok (PvdA) en minister Hans van Mierlo (D66) maakten zich tijdens het Nederlands voorzitterschap in 1991 sterk voor een politieke unie naast de monetaire en economische unie. De één kon niet zonder de ander, zo stelden ook tegenstanders van de euro zoals GPV en SGP. Dit was voor de christelijke partijen juist een reden om tegen de euro te zijn. Andere landen zagen echter niets in zo'n federaal Europa.
Met de komst van de eurocrisis nam ook de roep om een Europese politieke unie toe. Zo pleitte de Duitse bondskanselier, Angela Merkel, er begin juni 2012 nadrukkelijk voor 'te doen wat niet gedaan is bij de oprichting van de unie'. Alleen door alle eurolanden door middel van een politieke unie aan harde afspraken te binden is het volgens Duitsland mogelijk om de euro in stand te houden.
Op 18 september 2012 werd een rapport van een groep ministers van Buitenlandse Zaken van EU-landen (de zogeheten 'Future of Europe'-groep) voorgelegd aan de EU-leiders, waarin wordt gepleit voor een federaler bestuur van Europa. Het gaat dan voornamelijk om verdere integratie en meer samenwerking tussen de nationale legers. Er gaan ook stemmen op voor een Europees leger.
Naast de roep om steeds verdere integratie is er ook een - groeiende - groep deskundigen en politici die juist pleiten voor minder Europa. Ze wijzen er op dat een politieke unie niet kan voorkomen dat sommige Europese landen het veel slechter doen dan anderen. Ook wordt erop gewezen dat met het overhevelen van nationale macht naar Europa de kloof tussen burgers en de Europese Unie nog groter wordt. In Nederland is de oud-politicus Frits Bolkestein een bekend tegenstander van Europa als politieke unie.
Begin 2013 hield de Britse premier Cameron een toespraak waarin hij pleitte voor een heronderhandeling over het lidmaatschap van zijn land van de Europese Unie. Zijn inzet is het terughalen van bevoegdheden van de Europese Unie naar het nationale niveau.
Met de toespraak van Cameron heeft het debat over wat de EU wel en wat de EU vooral niet moet doen een nieuwe impuls gekregen. Ook in Nederland leidde het tot discussie. VVD en CDA spraken over lijstjes van bevoegdheden die wel en niet Europees geregeld moesten worden. Eén van de argumenten is dat de EU niet alles moet doen, maar wat ze doet wel goed moet doen. Dat kan in een enkel geval ook leiden tot het overhevelen van meer bevoegdheden naar de EU. Partijen als de SP, maar bovenal de PVV, zijn al lang kritisch over de Europese Unie.
Hieronder staan een aantal veel gehoorde argumenten in de discussie over Europa als een politieke unie. Dat maakt de discussie boeiend, maar een oordeel niet eenvoudiger.
Tip: na het lezen van de argumenten kunt u zelf Uw reactie geven.
Een politieke unie is nodig voor vrijheid, vrede en welvaart in Europa
De Europese samenwerking na de Tweede Wereldoorlog werd onder andere geïnspireerd door het idee oorlog op het Europese continent te voorkomen. De gedachte was dat als landen sterke economische belangen met elkaar deelden, ze geen oorlog met elkaar zouden voeren. Bovendien zou een Europa dat op economisch en politiek vlak sterk samenwerkt, een beter machtsblok kunnen vormen tegen de VS en opkomende economische grootmachten. Nog steeds wordt het argument van vrede, vrijheid en welvaart aangevoerd voor een Europese monetaire en politieke unie.
Een politieke unie veroorzaakt meer spanning tussen Europese landen
Verdergaande politieke integratie zal de spanningen tussen Europese landen vergroten: harde economische en politieke afspraken zullen landen juist tegen elkaar opzetten. Zo verwachten sommigen dat in een politieke unie het sterke Duitsland de controle zal krijgen over begrotingen, belastingen en uitgaven van de andere lidstaten. Dit zou vervolgens tot conflicten tussen Duitsland en andere EU-landen kunnen leiden.
Een politieke unie is nodig om de euro te laten functioneren
De euro kan alleen werken als de Europese Unie niet alleen economisch wordt geïntegreerd (interne markt, euro e.d.), maar ook politiek (bijvoorbeeld overal dezelfde begrotingsdiscipline). Omdat de eurocrisis o.a. werd veroorzaakt doordat landen hun interne zaken niet op orde hadden, wordt er nu gepleit voor een politieke Europese unie met meer zeggenschap op terreinen die voorheen nationaal werden geregeld.
Een politieke unie vergroot de kloof tussen EU en burger
Een politieke unie vergroot de kloof tussen burgers en de EU alleen maar. Hoe sterker de politieke samenwerking, hoe minder oog er is voor nationale belangen en nationale identiteit. Het tekort aan democratische legitimiteit zal met een politieke unie alleen maar groter worden. Burgers voelen zich niet gehoord en niet vertegenwoordigd.
Uw reactie
Door op Uw reactie te klikken kunt u laten weten, wat u van de verschillende argumenten vindt. Ook kunt u natuurlijk andere argumenten aandragen. Uw reactie wordt zeer op prijs gesteld.
