r google-plus facebook twitter linkedin2 nujij Monitor Nieuwsbrief pdclogo Afstudeer hoed man met tas twitter

Europese aanpak migrantenstromen

Vluchtelingen achter het Hongaarse grenshek

Hoewel Europa al jaren te maken heeft met migrantenstromen, speelde dit probleem vooral aan de grenzen van de Zuid-Europese lidstaten. In 2015 groeide de omvang van het vluchtelingenprobleem echter enorm en kregen alle Europese landen ermee te maken.

De voornaamste oorzaak van de toenemende migrantenstroom zijn de conflicten aan de randen van Europa, waarvoor velen op de vlucht zijn geslagen. Denk bijvoorbeeld aan de burgeroorlog in Syrië, conflicten in Afghanistan en Irak, en de slechte mensenrechtensituatie in Eritrea. De migranten ontvluchten de instabiliteit in hun eigen landen en zijn op zoek naar veiligheid en een economisch beter leven.

Hoewel de Raad Justitie en Binnenlandse Zaken in september 2015 besloot om de vluchtelingen te verdelen over de Europese Unie, raakt de EU steeds verder verdeeld door de vluchtelingencrisis. Vooral de Oost-Europese landen krijgen in toenemende mate te maken met enorme hoeveelheden vluchtelingen die door hun landen trekken op doorreis naar West-Europese landen als Duitsland. De Oost-Europese landen weten zich geen raad met deze vluchtelingen en sluiten hun grenzen of vangen de vluchtelingen onder minimale omstandigheden op.

Veel vluchtelingen maken de oversteek naar Europa via Turkije. De EU wil dat Turkije zijn grenzen beter bewaakt en heeft afspraken gemaakt met Turkije om meer migranten op te vangen in ruil voor financiële steun van de EU. De uitvoering van deze afspraken begon in april 2016. Enkele dagen later presenteerde de Commissie voorstellen voor een Europees asielsysteem.

In september 2016 zijn de Raad van Ministers en het Europees Parlement akkoord gegaan met een verordening tot uitbreiding van de Europese grens- en kustwacht. Dit houdt in dat de taken van het Europese grensbewakingsagentschap Frontex uitgebreid zijn. De nieuwe grens- en kustwacht geeft vanaf 6 oktober 2016 ondersteuning bij het bewaken van de externe grenzen van de EU en controleert de toestroom van vluchtelingen.

Delen

Inhoud

U ziet nu de basisversie van de tekst
U ziet nu de uitgebreide versie van de tekst

1.

Diverse migrantenstromen naar Europa

Westelijke Middellandse Zee (en land) route

Veel migranten die via deze route reizen, komen uit Noord en Centraal-Afrikaanse landen die door oorlogen of armoede worden geteisterd. Via deze land- en zeeroutes bereikten in 2015 meer dan 12.000 migranten de Europese Unie.

Een deel van de migranten probeert de Europese Unie te bereiken via Melilla, de Spaanse enclave aan de Middellandse Zee in Noord-Afrika. In 2005 haalde Melilla de wereldwijde pers. Aan het einde van de zomer bestormden honderden migranten tegelijkertijd de drie meter hoge dubbele muur, om de Europese Unie binnen te komen. Ook via zee proberen asielzoekers zwemmend de Spaanse plaats in Noord-Afrika te bereiken. Anderen proberen per boot naar Spanje te komen.

In april 2016 heeft minister Koenders namens de EU afspraken gemaakt met Mali, Ghana en Ivoorkust over de aanpak van migratie. De EU en haar lidstaten zullen met de West-Afrikaanse landen samenwerken aan de bevordering van de grensbewaking, het bestrijden van mensensmokkel en de versnelling van de terugkeer van illegale migranten.

De EU gaat ondersteuning bieden aan Libië bij het versterken van het politieapparaat, terrorismebestrijding, mensensmokkel en grensbewaking voor de aanpak van de migratieproblematiek. Daarnaast krijgt Libië een steunpakket van 100 miljoen euro voor wederopbouw en humanitaire hulp. De Raad Buitenlandse Zaken besloot eind mei 2016 om de missie in Libië (EU-missie Sophia) te verlengen met een jaar en om de Libische kust- en grenswacht beter te trainen en te ondersteunen.

Centrale Middellandse Zee route

Al jarenlang steken migranten de Middellandse Zee over, op weg naar Italië. In 2011 schoot het aantal migranten omhoog; meer dan 65.000 mensen maakten in het eerste helft van dat jaar de oversteek naar het Italiaanse eiland Lampedusa. De aantallen leken daarna weer af te nemen maar sinds 2013 zijn honderdduizenden migranten aangekomen in Italië en Griekenland. Onder hen zijn veel Eritreërs, Nigerianen en ook Syriërs. Frontex, het Europees agentschap dat helpt bij het bewaken van de buitengrenzen, gaat uit van 154.000 migranten in 2015.

Volgens Italië is een groot deel van deze migranten geen politiek maar economisch vluchteling.

De bootroute via de Middellandse Zee wordt als gevaarlijk beschouwd. Volgens de Internationale Organisatie voor Migratie kwamen alleen al in 2015 meer dan 3700 mensen om het leven bij hun vlucht naar Europa via zee.

Oostelijke Middellandse Zee route

Sinds 2015 reizen de meeste Syrische, Afghaanse en Irakese vluchtelingen via Turkije en de oostelijke Middellandse Zee naar Europa. Het ging in 2015 om meer dan 700.000 migranten die via deze route de Europese Unie bereikten.

Turkije vangt inmiddels ruim 2 miljoen vluchtelingen op. De voorzieningen en opvangkampen worden als slecht beschouwd, en velen reizen daarom verder naar de Europese Unie. Vanuit Turkse steden zoals Izmir varen migranten met slecht onderhouden (rubber)boten naar Griekse eilanden. Eenmaal aangekomen in Griekenland reisden zij via de 'Westelijke Balkanroute' door naar (rijkere) West-Europese landen, waarbij vooral Duitsland, Zweden en ook Nederland populaire eindbestemmingen waren.

Oostelijke Europese route

Oostelijke EU-lidstaten delen een 6000 kilometer lange grens met landen als Moldavië, Oekraïne, Rusland en Wit-Rusland. Deze grenzen zijn niet potdicht; vaak lopen de landsgrenzen door beboste gebieden. Mensensmokkelaars maken daar misbruik van. Vooral veel Afghanen en Vietnamezen bereiken de Europese Unie via deze route.

2.

Europese maatregelen

Bewaking buitengrenzen

Met het toenemen van het aantal migranten dat de oversteek waagde nam ook het aantal rampen met boten toe. Daarom is in 2013 een nieuw EU-grensbewakings­systeem, Eurosur opgezet. Dit systeem verschaft de lidstaten en Frontex 'real-time' informatie over wat er aan de grenzen gebeurt en moet zorgen voor een betere bewaking van de Europese grenzen. Dit stelt grenspatrouilles in staat sneller te hulp te komen wanneer schepen vol migranten in de problemen zijn. Daarnaast is het voor migranten moeilijker geworden om ongemerkt de EU binnen te komen.

In oktober 2013 ging de Italiaanse grensbewakingoperatie 'Mare Nostrum' van start, waarbij meer patrouilleschepen werden ingezet om boten te onderscheppen en hulp te verlenen. In mei 2014 werd 'Mare Nostrum' vervangen door de missies Triton en Poseidon, waarbij de nadruk meer is komen te liggen op grensbewaking. Alle EU-lidstaten dragen bij aan deze missies.

Griekenland vroeg begin december 2015 de hulp van Frontex om de stroom migranten naar het land in te dammen. Diezelfde maand ging de operatie 'Poseidon Rapid Intervention' van start. Zowel op de Griekse eilanden als bij de grens met Macedonië helpen Frontex-medewerkers bij o.a. de registratie van migranten. Ook uit de lidstaten kwam extra ondersteuning, 400 medewerkers in totaal. In maart 2016 kondigde de Europese Commissie aan bereid te zijn tot extra bijstand aan Griekenland, en ook zullen de lidstaten mogelijk nog meer mensen sturen.

In december 2015 presenteerde de Europese Commissie een voorstel tot de oprichting van een Europese grens- en kustwacht. Die moet de buitengrenzen van de Europese Unie versterken. De Europese grens- en kustwacht krijgt de bevoegdheid om in te grijpen als een land zijn grenscontroles zelf niet op orde kan krijgen. De lidstaten moeten binnen enkele dagen in totaal 1500 grenswachten kunnen leveren als directe actie nodig is. Nederland stuurde eind maart de eerste grenswachten naar het Griekse eiland Lesbos. Zij opereren onder de vlag van Frontex.

De Europese grens- en kustwacht is op 6 oktober 2016 van start gegaan.

Aanpak mensensmokkelaars

Veel migranten betalen smokkelaars om ze over de grens te krijgen. In april 2015 maakten de Europese regeringsleiders afspraken om mensensmokkelaars aan te pakken. Op dat moment ging de meeste aandacht uit naar Libië, waarvandaan veel bootjes koers zetten naar Lampedusa. Voor operaties tegen smokkelaars op zee en in Libië was het een vereiste dat de Verenigde Naties en Libië akkoord zouden gaan.

Tijdens een migratietop tussen de landen van de Europese Unie, een aantal buurlanden en Afrikaanse landen in november 2015 is afgesproken de samenwerking bij de aanpak van mensensmokkel te verbeteren. En door het verbeteren van het legale proces om asiel aan te vragen in de Europese Unie, zou de mensensmokkel minder aantrekkelijk gemaakt moeten worden. Dit punt zou bij latere afspraken met Turkije nogmaals worden benadrukt.

Verdeelsleutel

In juni 2015 werden de lidstaten het na lang praten eens om 40.000 migranten van Italië en Griekenland over Europa te verdelen. Het opnemen van migranten is vrijwillig. Wel ontvangt een lidstaat 6000 euro per ontvangen migrant. Een belofte om nog eens 20.000 migranten over te nemen werd die maand niet vastgelegd.

De duizenden migranten die in het najaar van 2015 dagelijks in met name Italië, Griekenland en Hongarije de EU binnenkwamen, legden een enorme druk op die landen. Daarom besloten de EU-ministers met asielzaken in hun portefeuille op 22 september 2015 met een meerderheid van stemmen om een verdeelsleutel voor de herverdeling van 120.000 migranten in te stellen.

De Visegrad-groep was erg kritisch en stemde daarom ook tegen de verplichte herverdeling. Deze groep landen wil niet meewerken met het plan, maar moet dat vanwege het verplichtende karakter wel. In december 2015 hebben Slowakije en Hongarije bij het Europees Hof van Justitie een procedure aangespannen tegen het besluit van de EU om 120.000 vluchtelingen te herverdelen over de Europese Unie. Het Hof zal eerst kijken of er genoeg gronden zijn om de zaak in behandeling te nemen.

Uit rapportages van begin 2016 blijkt dat de herverdeling zeer traag verloopt. In totaal waren er tot januari 2016 in de hele EU pas ongeveer 300 migranten overgenomen. Een aantal EU-lidstaten kost het veel moeite om asielzoekers te vinden; Litouwen en Letland hebben meerdere delegaties naar Griekenland gestuurd om asielzoekers op te nemen. In Nederland kwamen in januari 2016 de eerste 50 Eritrese asielzoekers aan. Nederland moet tot 2018 ongeveer 7000 migranten opvangen.

Samenwerking met Turkije

Om migranten te ontmoedigen de oversteek van Turkije naar Griekse eilanden te maken is, spraken de Europese Unie en Turkije in maart 2016 af dat alle migranten die illegaal naar Griekenland zijn gekomen, terug gestuurd worden naar Turkije. Migranten die in Griekenland aankomen kunnen niet meer op eigen gelegenheid verder reizen naar andere Europese landen. De Europese Commissie heeft geld beschikbaar gesteld voor hulporganisaties, zoals het Rode Kruis en vluchtelingenorganisatie UNHCR, voor voedsel, gezondheidszorg en opvang van de vluchtelingen.

Turkije ontvangt vanuit de Europese Unie geld om een aantal opvangprojecten voor Syrische vluchtelingen te financieren. In april 2016 maakte de Europese Commissie bekend dat er extra geld is vrij gemaakt in het Europees-Turkse migratiefonds. Het totale bedrag komt uit op 187 miljoen euro.

Meer informatie

Noodhulpmechanisme

Op 15 maart 2016 stemde de Raad Algemene Zaken in met een noodhulpmechanisme voor de zwaarst getroffen Europese landen, waarbij Griekenland in het bijzonder werd genoemd. Met het mechanisme kan de EU de landen helpen om te voorzien in de humanitaire behoeften. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om voedsel, onderdak, water en geneesmiddelen.

De Commissie verwacht dat er 700 miljoen euro nodig is voor de humanitaire hulp in de periode 2016-2018, waarvan 300 miljoen euro voor 2016. De Raad en het Europees Parlement zullen de EU-begroting voor 2016 moeten aanpassen om financiering van het nieuwe noodhulpinstrument mogelijk te maken.

Hoewel het sinds de samenwerking met Turkije even leek alsof de vluchtelingenstroom onder controle was, zijn er in augustus 2016 heel veel nieuwe vluchtelingen naar Europa gekomen. Het aantal vluchtelingen dat vanuit Turkije naar Griekenland is overgestoken is in de maand augustus bijna verdubbeld ten opzichte van de voorgaande maanden. Ook bij verschillende binnengrenzen zijn de spanningen opgelopen. Vluchtelingenkampen raken overvol en worden geconfronteerd met onrust, geweld en kindermisbruik.

Opvang in de regio

Veel vluchtelingen gaan naar de buurlanden van hun eigen land en zoeken daar opvang. De Europese Unie ondersteunt deze landen financieel en met hulpgoederen. Een van de redenen om die steun te verlenen is dat er met goede opvang in de regio minder aanleiding is voor de vluchtelingen om door te trekken naar bijvoorbeeld de Europese Unie.

De Europese Raad in juni 2016 besloot steun voor landen in Afrika en het Midden-Oosten te koppelen aan medewerking bij het in de eigen regio te houden of weer opnemen van migranten, met als doel de migratiestromen in te perken en het aantal mensen dat tijdens hun reis omkomt, terug te dringen.

Europees asielsysteem

Op 6 april 2016 presenteerde de Europese commissie een mededeling waarin een grondige hervorming van het Europese asielsysteem wordt voorgesteld.

In het document worden verschillende opties genoemd, zoals een coördinerende rol voor het Europees Ondersteuningsbureau voor Asielzaken (EASO) of een aanpassing van de Dublinverordening. Daarnaast doet de Commissie voorstellen voor een efficiëntere afhandeling van asielverzoeken en het verbeteren van legale mogelijkheden om de EU binnen te komen. De Commissie gaat in gesprek met het Europees Parlement en de EU-lidstaten en komt op basis van deze gesprekken later met definitieve voorstellen.

Europese steun voor derde landen

Niet-Europese landen die migranten terugnemen, kunnen daar financiële tegemoetkomingen en andere voordelen voor terug krijgen. Het gaat om landen die bekend staan als veilig. In juni 2016 maakte de Europese Commissie plannen met die strekking bekend. Het gaat om zogeheten 'partnerschappen-op-maat'. Landen die meewerken kunnen extra geld en handelsvoordelen krijgen, voor landen die juist niet meewerken kunnen er sancties volgen. Het visabeleid kan worden aangescherpt, of de samenwerking op landbouwgebied zou kunnen worden opgezegd.

Extra Europese Raad - april 2015

In het voorjaar van 2015 nam het aantal vluchtelingen snel toe en vielen er veel slachtoffers te betreuren. Dit was voor de Europese regeringsleiders een reden om tijdens een extra top structurele oplossingen te zoeken voor het vluchtelingenprobleem. Er werden enkele afspraken gemaakt om de vluchtelingenstroom in te dammen:

  • uitbreiding van de operaties op zee door het versterken van de Triton- en Poseidon-operaties
  • illegale migrantenstromen voorkomen door de landen van herkomst te steunen, meer samenwerking met Turkije en een door Frontex gecoördineerd terugkeerprogramma
  • solidariteit tussen lidstaten verhogen door de invoering van een verdeelsleutel en door het geven van extra steun aan de Zuid-Europese lidstaten
  • mensensmokkelaars tegenwerken door hun netwerken te verstoren en hun schepen te vernietigen

In navolging van de Europese Raad bereikte de Raad Justitie en Binnenlandse Zaken een compromis waardoor in twee jaar 40.000 vluchtelingen verdeeld zullen worden over Europa. Landen mogen zelf beslissen of ze meedoen aan dit programma, hoewel het eigenlijk verplicht moest worden. Verder werd de Europese missie EUNAVFOR Med (inmiddels 'Operation Sophia') in het leven geroepen.

3.

Nationale maatregelen

Invoering grenscontroles

In het najaar van 2015 kregen Europese landen onverwachts te maken met een enorme stijging van het aantal vluchtelingen. Vanuit de landen waar ze de EU binnen waren gekomen, trokken honderdduizenden migranten verder Europa in. Om meer grip te krijgen op die toestroom stelden landen als Duitsland, Oostenrijk, Zweden en Denemarken tijdelijk grenscontroles in.

Het merendeel van de lidstaten van de Europese Unie is aangesloten bij het Verdrag van Schengen, dat juist gericht is op het opheffen van de binnengrenzen. De verschillende nationale maatregelen en het gebrek aan onderlinge afstemming over dergelijke maatregelen leidden tot veel onenigheid binnen de Europese Unie. De Europese Commissie stelde eind 2015 dat de maatregelen waren toegestaan, mits ze tijdelijk van aard zouden zijn, en alleen in uitzonderlijke situaties.

Zowel de Commissie als de Raad gaven in maart 2016 aan dat ze af willen van individuele maatregelen, en dat voor het einde van 2016 alle grenscontroles tussen Schengenlanden verleden tijd moeten zijn.

Bouw van hekken

Het grote aantal asielaanvragen heeft ervoor gezorgd dat verschillende EU-lidstaten aan hun grenzen hekken neerzetten om de enorme instroom van migranten in te dammen. Voor velen zijn deze hekken echter een doorn in het oog, omdat lange tijd gedacht werd dat grenshekken tot het verleden behoorden.

Wanneer de ene grens effectief wordt afgesloten, duiken de migranten vaak massaal op bij een andere grenspost. Dit geldt zowel voor de route over zee, als over land. Vooral op het land kan het per week verschillen waar de problemen zich concentreren. Zo zijn inmiddels Hongarije, Kroatië, Servië en Slowakije al getroffen door een snelle en onverwachte toename van het aantal vluchtelingen.

Ook landen op de Balkan als Servië en Macedonië waar vele migranten doorheen trekken op weg naar Centraal en West Europa, hebben hekken geplaatst.

Aanscherpen wetgeving

Verschillende EU-landen scherpen hun asielwetgeving aan om het land voor vluchtelingen onaantrekkelijker te maken. In Denemarken is op 26 januari 2016 door de centrumrechtse minderheidsregering een pakket maatregelen aangenomen, waarbij vluchtelingen bezittingen boven een waarde van 10.000 Deense kronen (1335 euro) moeten afstaan om hun onderhoud mede van te kunnen bekostigen. Verder wordt gezinshereniging pas toegestaan na drie in plaats van één jaar.

Alhoewel de Europese Commissie en internationale mensenrechtenorganisaties fel hebben geprotesteerd, is Denemarken niet het eerste land dat tot dit soort maatregelen overgaat. Ook enkele Zuid-Duitse deelstaten laten vluchtelingen meebetalen aan hun verblijf. In Zwitserland mogen vluchtelingen bij aankomst in een asielzoekerscentrum hoogstens 1000 frank eigen geld behouden.

Hongaars referendum

Op 2 oktober 2016 heeft het referendum over de verplichte herverdeling van vluchtelingen over de Europese lidstaten plaatsgevonden in Hongarije. De Hongaarse bevolking werd de vraag voorgelegd "Mag de Europese Unie bepalen dat Hongarije verplicht is mensen te huisvesten die niet de Hongaarse nationaliteit hebben zonder instemming van het parlement?". De kiesdrempel van 50% is bij het referendum niet gehaald, slechts 40% van de kiezers heeft gestemd, hierdoor is het referendum ongeldig verklaard. Van de mensen die gestemd hebben, heeft ruim 98% tegen de verplichte opvang van asielzoekers in Hongarije gestemd.

4.

Terminologie

Wanneer zowel de Commissie als de lidstaten over de migratieproblematiek spreken, wordt er duidelijk onderscheid gemaakt tussen politieke en economische vluchtelingen. De eerste groep betreft vluchtelingen die vluchten voor bijvoorbeeld oorlog, uit landen als Syrië. Economische vluchtelingen komen vaak uit Oost-Europese of Balkan-landen en zijn op zoek naar werk.

Onder de nieuwe regels worden de economische vluchtelingen zo snel mogelijk teruggestuurd naar het land van herkomst. Er zijn verschillende maatregelen afgekondigd die deze economische vluchtelingen moeten afschrikken.

Op 12 oktober besloot de Raad Buitenlandse Zaken dat de Europese Commissie en de Europese Dienst voor Extern Optreden (EDEO) binnen zes maanden met een plan van aanpak moeten komen om de samenwerking met de landen van herkomst te verbeteren, waardoor de migranten effectiever teruggestuurd kunnen worden. Ook bereidde de Europese Commissie haar lijst met veilige landen uit.

5.

Meer informatie

Delen

Terug naar boven