De plenaire decembervergadering van het Europees Parlement staat traditioneel in het teken van de mensenrechten. Tijdens deze week nemen de Parlementariërs niet alleen de Europese mensenrechtensituatie, maar ook die in de rest van de wereld onder de loep. Door de jaren heen heeft de Europese Unie mensenrechten centraal gesteld in haar overeenkomsten met landen buiten de Unie. Het Europees Parlement loopt voorop in deze ontwikkelingen en zet zich steeds actiever in om er voor te zorgen dat ook de rechten van niet-EU-burgers worden gewaarborgd en beschermd.
Om mensenrechtenstrijders wereldwijd aan te moedigen, wordt ieder jaar de Sacharov-mensenrechtenprijs uitgereikt. De Sacharovprijs 2011 is toegekend aan de Arabische lentebeweging. De prijs werd uitgereikt op woensdag 14 december 2011.
In 2010 was de winnaar de Cubaanse dissident Guillermo Fariñas, voor zijn strijd tegen intolerantie, fanatisme en onderdrukking.
Inhoudsopgave van deze pagina:
Delen
Elk jaar kent het Europees Parlement de Sacharovprijs toe aan individuen of internationale organisaties die zich hebben onderscheiden in de strijd voor de mensenrechten. Naar het voorbeeld van Andrei Sacharov getuigen de winnaars van de Sacharov-prijs van de moed die nodig is om de mensenrechten en de vrije meningsuiting te verdedigen.
Veel van de genomineerden zijn gevangengenomen activisten die strijden voor mensenrechten en democratie. Sommige voormalige winnaars zoals de Birmaanse politica Aung San Suu Kyi (1990) en de Chinese cyberdissident Hu Jia (2008) staan nog steeds onder huisarrest of zitten gevangen. In het geval van de Cubaanse beweging Dames in Wit (Ladies in White, 2005) werd het hen verboden hun land te verlaten. Zij waren hierdoor destijds niet in staat om persoonlijk de prijs voor hun moed in ontvangst te nemen.
Wie was Andrei Sacharov?
De Russische fysicus Andrei Dmitrievitch Sacharov (1921-1989) heeft de waterstofbom uitgevonden. Bezorgd over de gevolgen van zijn werk voor de toekomst van de mensheid, vestigde hij de aandacht op de gevaren van de nucleaire wapenwedloop.
In de Sovjet-Unie werd hij beschouwd als een dissident met 'staatsondermijnende' ideeën. In 1970 richtte hij een Comité ter verdediging van de mensenrechten en de rechten van politieke gevangenen op. Zijn inspanningen werden in 1975 bekroond met de Nobelprijs voor de vrede.
Wie kiezen de Sacharov-winnaar?
De politieke fracties van het Europees Parlement en groepen Parlementsleden mogen elk jaar kandidaten voordragen. Vervolgens zijn het de commissies Buitenlandse zaken en Ontwikkelingssamenwerking die drie finalisten kiezen uit een lijst van genomineerden. Dit jaar waren de Israëlische organisatie Breaking the Silence, de Cubaanse dissident Guillermo Fariñas, en de Ethiopische politica Birtukan Mideksa de drie finalisten.
De leiders van de politieke fracties beslissen uiteindelijk wie de Sacharov-prijs in ontvangst mag nemen. Deze prijs wordt jaarlijks uitgereikt tijdens de plenaire vergadering van december in Straatsburg.
Mohamed Bouazazi, de Tunesische activist die met zijn zelfverbranding de Arabische Lente in gang zette, kreeg postuum de Sacharov prijs. Op 17 januari 2011 stak hij zichzelf in brand uit protest tegen het regeringsbeleid en de werkeloosheid in zijn land. Hij overleed drie weken later in het ziekenhuis. Zijn wanhoopsdaad leidde to verschillende revoluties in de gehele Arabische Wereld. Samen met hem hebben vier ander activisten uit de revolutie de prijs ontvangen.
De Syrische cartoonist Ali Farzat werd ook geëerd met de prijs. Hij staat bekend om zijn scherpe kritiek op het regime van dictator Bashar al Assad, die hij in 2011 met reeks cartoons bespotte. In Augustus 2011 werd hij in elkaar geslagen, volgens de oppositie door de leden van de Syrische veiligheidsdienst. In 2002 kreeg Farzat al de Prins Claus Prijs, een Nederlandse prijs voor kunstenaars die zich onder moeilijke omstandigheden toch staande weten te houden.
Ook twee dissidenten, Asmaa Mahfouz uit Egypte en Ahmed al-Zubair al-Sanusi uit Libië, werden geëerd met de prijs. Mahfouz heeft in januari haar landgenoten via YouTube en Facebook opgeroepen om op 25 januari mee te demonstreren op het Tahrirplein. Hierop kreeg ze duizenden reacties en mensen die de oproep ook plaatsten. Deze kettingreactie heeft geleid tot de Egyptische Revolutie en het aftreden van president Mubarak.
Ahmed al-Zubair al-Sanusi is een achterkleinzoon van de eerste en enige koning van Libië, Idris I. Toen Ghadaffi in 1970 de macht overnam, plande Ahmed samen met enkele officiers, ambtenaren en politici en machtovername, zodat de bevolking een keus zouden hebben tussen een monarchie en een constitutionele republiek. Hij werd gearresteerd. Hij kwam in 2001 vrij in het kader van een generaal pardon. Hij heeft 31 jaar gevangen gezeten als politiek gevangene. Hiermee is hij de langst gevangen persoon in de moderne Libische geschiedenis. Sinds de Libische Burgeroorlog begon in 2011 heeft hij zitting in de Nationale Overgangsraad als vertegenwoordiger van politieke gevangenen.
De Syrische advocate Raznan Zaitouneh kreeg de prijs voor haar werk als journaliste en mensenrechtenverdedigster. Als advocate zet zij zich in voor de verdediging van politieke gevangenen en heeft ze in 2011 de Human Rights Association in Syria (HRAS) opgezet. Ze is een groot voorstander van de berechting van de Syrische president Assad door het Internationaal Strafhof in Den Haag. Door de Syrische regering wordt ze echter gezien als een buitenlandse agent. Daarom zit ze sinds april 2011 ondergedoken.
