r google-plus facebook twitter linkedin2 nujij Monitor Nieuwsbrief pdclogo Afstudeer hoed man met tas twitter

Toetreding voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië tot de Europese Unie

Vlag Macedonië

De voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië heeft in maart 2004 het lidmaatschap van de Europese Unie aangevraagd. In december 2005 concludeerden de Europese Raad en de Europese Commissie dat Macedonië voldoende voortgang maakte met het uitvoeren van het vredesakkoord met de Albanese minderheid en werd de status van kandidaat-lidstaat toegekend. Met dit Akkoord van Ohrid kwam in 2001 een einde aan de conflicten tussen etnische Albanezen en het Macedonische regeringsleger.

De Europese Commissie heeft naar aanleiding van de goede resultaten die het land de afgelopen jaren geboekt heeft op het gebied van politiek, economie en de rechtspraak geadviseerd de toetredingsonderhandelingen met Macedonië te openen.

De Europese Raad wil echter dat Macedonië en Griekenland eerst een oplossing vinden voor het 'naamconflict', een geschil over de naam van het land Macedonië. Pas wanneer dat conflict is opgelost, zal de Europese Raad unaniem instemmen met de start van toetredingsonderhandelingen. Het toetredingsproces is in een impasse.

In mei 2015 begonnen protesten van ontevreden Macedoniërs tegen de 'autoritaire en corrupte' regering. Na bemiddeling van de EU werd besloten om in april 2016 vervroegde verkiezingen te organiseren. Op 15 januari 2016 stapte premier Nikola Gruevski van Macedonië op. Dit gebeurde opmerkelijk genoeg op de dag dat Eurocommissaris voor het Uitbreidingsbeleid Johannes Hahn het land bezocht. De vervroegde verkiezingen bleven ondanks het aftreden van Gruevski vaststaan in april 2016.

Gruevski's vervanger Gjorge Ivanov en de omringende bewindslieden worden door velen echter gezien als bondgenoten van de vorige premier. In februari kwam naar buiten dat de regering op grote schaal telefoongesprekken van politieke tegenstanders en kritische journalisten had afgetapt. Na veel protest en het het opkomen van een boycott-beweging in het parlement werden de verkiezingen op 18 mei voor onbepaalde duur uitgesteld.

Macedonië is voor de EU een belangrijke partner in de aanpak van de vluchtelingenstromen. Het Balkanland ontvangt financiële steun van de EU om zijn grenzen te kunnen bewaken en vluchtelingen te kunnen identificeren. De samenwerking met de EU is echter niet oncontroversieel: het vluchtelingenkamp Idomeni op de Grieks-Macedonische grens zorgt voor veel spanningen in het partnerschap.

Delen

Inhoud

1.

In vogelvlucht

In maart 2004 vroeg Macedonië het lidmaatschap van de Europese Unie aan. De Europese Raad vroeg de Europese Commissie een advies op te stellen over een eventuele toetreding. In dit advies ging de Commissie in op de vraag in hoeverre Macedonië op termijn kan voldoen aan de Kopenhagencriteria en de voorwaarden van de Stabilisatie- en Associatie-overeenkomst.

Op 18 juli 2005 evalueerde de Stabilisatie- en Associatieraad de politieke situatie van Macedonië. Vastgesteld werd dat Macedonië voldoende wetgeving had aangepast naar aanleiding van het Akkoord van Ohrid. Ook werd aangegeven dat de decentralisatie goed op gang gekomen was: de lokale autoriteiten werden versterkt in hun politieke macht.

Het Akkoord van Ohrid zorgde dus voor een terugkeer van de stabiliteit in het land. Op 9 november 2005 gaf de Europese Commissie een positief advies over het verzoek van Macedonië om kandidaat-lidstaat van de Europese Unie te worden.

Op 17 december 2005 volgde de Europese Raad het advies op en besloot Macedonië de status van kandidaat-lidstaat te geven.

2.

Eisen tot hervormingen

Voordat Macedonië kan toetreden tot de Europese Unie staan er uitgebreide hervormingen op politiek en economisch gebied op de agenda. Hieronder volgt een overzicht van de belangrijkste beleidsterreinen waar Macedonië volgens de Europese Commissie nog hervormingen moet doorvoeren of implementeren.

Politiek

Macedonië kent volgens de Europese Commissie stabiele democratische instellingen die goed functioneren en onderling samenwerken. De verkiezingen in 2009 zijn volgens internationale standaarden goed verlopen en de politieke wisselwerking tussen de verschillende instellingen verloopt goed.

De strijd tegen corruptie is nog steeds inzet van beleid. De Groep van staten tegen corruptie (de GRECO) heeft hiertoe aanbevelingen gedaan die Macedonië nog moet uitvoeren.

Op internationaal vlak werkt Macedonië mee aan het Joegoslavië-tribunaal. Dit had de Europese Unie als eis gesteld aan een eventuele toetreding tot de Unie. De Europese Raad heeft verder als bijzondere eis gesteld dat Macedonië en Grieken het zogenaamde 'naamconflict' oplossen.

Griekenland weigert de naam 'Republiek Macedonië' te erkennen. Griekenland is bang dat Macedonië aanspraak wil maken op de Noord-Griekse provincie Macedonië, zodra de naam Macedonië internationaal erkend is. Ook vreest Griekenland dat deze regio van haar klassiek-culturele erfgoed beroofd zou worden door de toekenning van de naam Macedonië aan een van origine Slavisch land.

Verschillende andere landen, waaronder Rusland, de VS, China, Canada, het Verenigd Koninkrijk, Bulgarije en Turkije erkennen het land wel onder de naam Republiek Macedonië.

Macedonië en Griekenland onderhandelen over een compromis voor de naam van het land. De Europese Unie heeft deze onderhandelingen over de naamkwestie tussen Macedonië en Griekenland tot nu toe zo veel mogelijk overgelaten aan de Verenigde Naties.

Economie

De Europese Unie vindt de economische integratie van Macedonië goed gevorderd. Het land heeft in korte tijd een stabiele economie ontwikkeld met als kenmerken een lage inflatie, een lage overheidsschuld en een evenwichtige begroting. De Unie stelt dat de liberalisering van prijzen en handelsverkeer grotendeels voltooid zijn. De Europe Unie verwacht dat de economie op de korte termijn in staat is om de concurrentie van de Europes economie aan te kunnen.

Verschillende punten werken nog als een rem op een goed functionerende markteconomie. Zo functioneert het overheidsbestuur erg langzaam en ingewikkeld waardoor (buitenlandse) investeringen te weinig worden gestimuleerd. Ook wordt de economie geremd door de informele sector van zwartwerkers.

Wetgeving

Het is waarschijnlijk dat Macedonië binnen een termijn van vijf jaar aan de meeste verplichtingen van het lidmaatschap voldoet. Op enkele punten is er echter meer tijd nodig: het vrije verkeer van goederen, intellectuele eigendomsrechten, het mededingingsbeleid en de financiële controle. Ook op milieugebied zijn nog veel hervormingen nodig die nog de nodige inspanning van Macedonië vragen.

Uitbreidingstop

Tijdens zijn verhoor door het Europees Parlement gaf EU-commissaris voor uitbreiding Johannes Hahn aan dat gedurende de vijf jaar dat hij de leiding zou hebben over uitbreiding er geen landen bij de EU zouden komen. Binnen de EU was uitbreiding al langere tijd een gevoelig onderwerp, maar door zich zo stellig uit te spreken nam Hahn veel perspectief weg bij de kandidaat lidstaten.

In Macedonië leidde dit vooral tot wanhoop bij de Albanese bevolking, die EU-lidmaatschap als cruciaal beschouwt om zijn identiteit te bewaren. In 2015 laaide het conflict tussen Macedonië en Albanese separatisten dan ook weer op, wat vooral werd toegeschreven aan het gebrek aan uitzicht. De toegenome spanning maakte veel van de succesvolle hervormingen in de relatie tussen de Macedoonse en Albanese bevolking ongedaan.

3.

De val van Gruevski

In mei 2015 begonnen protesten van ontevreden Macedoniërs tegen de 'autoritaire en corrupte' regering van premier Nikola Gruevski. Aanleiding voor de demonstraties vormde een gewelddadige aanvaring tussen de Macedonische politie en een groep Albanese rebellen waarbij 22 mensen omkwamen. Volgens de regering kwam de politie de rebellengroep toevallig op het spoor, maar volgens de Macedonische bevolking moest het gevecht de aandacht afleiden van de politieke problemen van het land.

Eurocommissaris Johannes Hahn bemiddelde in juni 2015 tussen de leiders van de vier grootste partijen van het land. Er was afgesproken om een interim-regering aan te stellen die enkele wijzigingen in het kiessysteem zou doorvoeren. Er was nog geen overeenstemming bereikt over de samenstelling van een interim-regering. Er werd afgesproken om vervroegde verkiezingen te houden in april 2016. Hahn bestempelde de crisis als een kans om Macedonië te moderniseren en het toetredingsproces tot de EU te versnellen.

De regering had te maken met een enorme hoeveelheid schandalen, al heerst er ook onduidelijkheid over de precieze omvang daarvan. Naar verluidt luisterde de regering tienduizenden burgers af. Veel burgers vertrouwde de politiek niet en eisten het aftreden van premier Gruevski. Op 15 januari trad premier Gruevski uiteindelijk af. Dit gebeurde opmerkelijk genoeg op de dag dat Eurocommissaris voor het Uitbreidingsbeleid Johannes Hahn het land bezocht. De vervroegde verkiezingen bleven ondanks het aftreden van Gruevski vaststaan in april 2016.

Hierna verbeterde de politieke situatie echter niet. De vervangende premier, Gjorge Ivanov, voerde de lijn van zijn voorganger door en lijdt aan hetzelfde gebrek aan vertrouwen. Ook werd bekend dat er voorbereidingen voor stemfraude waren getroffen door duizenden inactieve 'zombie-stemmers' op de stemregisters te laten staan. EU-commissaris voor uitbreiding Johannes Hahn steunde de oppositiepartijen in Macedonië in hun boycott van de verkiezingen. Op 18 mei werd bekend dat de verkiezingen, toen gepland voor 5 juni, voor onbepaalde duur uitgesteld zouden worden vanwege het wijdverbreide politieke wantrouwen.

4.

Regionale vrijhandelszone

Op 19 december 2006 is het CEFTA-akkoord ondertekend. Dit vrijhandelsakkoord is in 2007 in werking getreden. De CEFTA bestaat uit Servië, Montenegro, Bosnië-Herzegovina, Albanië, Kroatië, Macedonië, Moldavië en de UNMIK namens Kosovo. De vrijhandelszone heeft als doel het handelsvolume van de regionale markt te vergroten en de regio aantrekkelijker te maken als vestigingsplaats voor buitenlandse bedrijven en investeerders.

5.

Relatie Europese Unie en Macedonië

Macedonië werd in 1991 onafhankelijk van de vroegere Socialistische Federale Republiek Joegoslavië. In 1996 werd Macedonië opgenomen in het PHARE -programma van de Europese Unie. Een jaar later werden verschillende samenwerkings- en handelsovereenkomsten gesloten die in 1998 van kracht werden. In 2001 werd in Luxemburg een Stabilisatie- en Associatie-overeenkomst getekend die in april 2004 in werking trad.

De overeenkomst voorziet in verschillende handelsvoordelen voor Macedonië. Bijna alle Macedonische producten hebben zonder invoerheffingen toegang tot de Europese markt. Macedonië zal in de loop van het stabilisatie- en associatieproces de tarieven voor de invoer van producten uit de Europese Unie verlagen.

Financiële steun vanuit de Europese Unie

Tussen 1992 en 2005 verleende de Europese Unie 767 miljoen euro steun aan Macedonië. In de eerste jaren werd via het ECHO-programma steun verleend om humanitaire problemen aan te pakken. Door de verbetering van de leefomstandigheden van de bevolking werd dit programma in 2003 stopgezet. De toenadering tot de Europese Unie heeft als gevolg dat de financiële steun nu nadrukkelijker wordt ingezet voor de hervormingen die nodig zijn om te voldoen aan de toetredingscriteria.

De Europese Investeringsbank ondersteunt sinds 2006 verschillende projecten in Macedonië waarbij de nadruk ligt op de wegenbouw.

In 2015 werd de impact en omvang van de vluchtelingencrisis steeds meer zichtbaar in Macedonië. In januari 2016 besloot de Europese Unie het Balkanland tien miljoen euro uit te keren. Met het geld zou de controle aan de grenzen en de registratie van migranten verbeterd moeten worden.

Militaire steun vanuit de Europese Unie

De Europese Unie steunde het land niet alleen financieel maar ook militair. In navolging van de NAVO-missie zette de Unie van maart tot december 2003 de missie 'Concordia' in. Deze missie had als doel bij te dragen aan een veilige leefomgeving voor de Macedonische bevolking en de bepalingen van het Ohrid-akkoord te implementeren. Daarna werd een politiemissie geïnstalleerd, 'EUPOL Proxima', die de Macedonische politie ondersteunde bij de handhaving van recht en orde en bij de hervorming van het politieapparaat.

6.

Belang toetreding Macedonië tot de Europese Unie

Voor het vormen van een Europese buitenlandse en veiligheidspolitiek is de toetreding van Macedonië van strategisch belang. Toetreding van Macedonië tot de Europese Unie kan zorgen voor stabilisering van de Zuidoost-Europese regio. Met toetreding van het land wordt verwacht dat het risico van conflicten in de regio zal afnemen. Daarnaast is de toetreding van Macedonië belangrijk voor de gezamenlijke Europese aanpak van de vluchtelingencrisis. Door Macedonië loopt een belangrijke route voor vluchtelingen, de zogenoemde 'Balkanroute'.

Daarnaast is de toetreding van Macedonië van belang voor de Europese Unie omdat deze zorgt voor een vergroting van de interne markt. Op termijn stimuleert dit de economische groei in de EU.

7.

Meer informatie

Delen

Terug naar boven