r google-plus facebook twitter linkedin2 nujij Monitor Nieuwsbrief pdclogo Afstudeer hoed man met tas twitter

Laatste nieuws: 

Toetreding Turkije tot de Europese Unie

Turkse vlag
Bron: Blog Emine Bozkurt

Nadat Turkije en de Europese Economische Gemeenschap (EEG) al eerder hun banden hadden versterkt via de Ankara-overeenkomst (pdf), vroeg Turkije in 1987 volledig lidmaatschap van de EEG aan. De Europese Raad gaf aan dat toetreding op termijn mogelijk was. In 1999 werd Turkije officieel als kandidaat lidstaat erkend en werd er een gezamenlijke strategie ontwikkeld om toetreding mogelijk te maken. Sinds 2005 voldoet Turkije aan de minimale politieke criteria om te kunnen starten met de toetredingsonderhandelingen; deze onderhandelingen zijn gestart.

Er is veel ophef over de eventuele toetreding van Turkije. Veel EU-lidstaten zijn niet standvastig in hun standpunten. Voorstanders hopen dat een toetreding van Turkije een brug zal vormen tussen Europa en het Midden-Oosten. Ook zou een Turks lidmaatschap laten zien hoe Europa verenigd wordt door diversiteit. Tegenstanders wijzen op de grote culturele verschillen tussen de EU en Turkije. Tevens vinden zij dat Turkije te machtig zou worden bij een lidmaatschap.

Eind 2015 zorgde het voorlopige plan om samen met Turkije de vluchtelingencrisis aan te pakken er echter voor dat de gesprekken met Turkije over mogelijk lidmaatschap van de EU weer zijn opgepakt. Ook zijn er afspraken gemaakt over het afschaffen van de visumplicht (najaar 2016) en nieuwe overleggen tussen de EU en Turkije. In het principeakkoord over de aanpak vluchtelingencrisis van maart 2016 werd afgesproken dat de afschaffing van de visumplicht nog voor de zomer kan plaatsvinden. De Turken moeten dan wel aan de strenge Europese paspoorteisen voldoen.

Delen

Inhoud

1.

Voorgeschiedenis

Dankzij de hervormingen van president Atatürk (rond 1930) ontwikkelde Turkije zich tot een van de meest vooruitstrevende landen in het Midden-Oosten. Het was dan ook niet meer dan logisch dat de EEG in 1963 door middel van de Ankara-overeenkomst de economische banden aanhaalde met Turkije en het land een vooruitzicht op Europees lidmaatschap boden. 

Omdat Turkije de potentie had om een belangrijke rol te gaan spelen bij grensoverschrijdende vraagstukken, was toetreding lang een discussiepunt binnen de EU. Wanneer Turkije de Europese standaard van moderne democratie door lidmaatschap zou overnemen, moest het een cruciale schakel worden in de relatie met landen in het Midden-Oosten, het Middellandse Zeegebied, de Kaukasus en Centraal-Azië. Ook zou het land tegenwicht kunnen bieden aan religieus fanatisme. 

Daarnaast maakten economische redenen onderhandelingen voor Turks lidmaatschap aantrekkelijk. Sinds 2002 groeide de Turkse economie sterk. Deze argumenten spelen een rol in de onderhandelingen die in 2005 zijn gestart.

Een akkoord over het beginnen van die onderhandelingen werd in december 2004 bereikt tijdens het Nederlandse voorzitterschap van de EU. Na moeizame onderhandelingen, met name vanwege verzet van Cyprus, slaagden premier Balkenende en minister van Buitenlandse Zaken Bot erin tot overeenstemming te komen met de toenmalige Turkse premier Erdogan.

2.

Struikelblokken

Het eerste struikelblok is een interne Europese aangelegenheid. De machtsverhoudingen binnen Europa zouden namelijk compleet veranderen door Turkse toetreding. Turkije is een door de grote bevolking een demografisch zwaargewicht en zou bij toetreding direct een van de machtigste landen van Europa worden. Ook moet het hele buitenlands beleid voor eventuele uitbreiding aangepast worden.

Gebrek aan steun

Een ander struikelblok binnen de EU zijn de reacties van lidstaten en burgers. Zo pleitte de Duitse bondskanselier Merkel voor een geprivilegieerd partnerschap, evenals Oostenrijk. In 2007 blokkeerde Frankrijk onderhandelingen over de Euro met Turkije en gaf toenmalig president Sarkozy aan geen plek te zien in de EU voor Turkije. Veel Europese burgers zijn eveneens niet enthousiast. In een opiniepeiling van Transatlantic Trends uit 2013 gaf 20 procent van de burgers aan dat het Turks lidmaatschap zag zitten, waar 33 procent faliekant tegen was. 

Cyprus

Een groot probleem is de kwestie-Cyprus. Terwijl Cyprus volwaardig lid is van de Europese Unie, weigert Turkije het land te erkennen. Om lid te worden is het nodig om de lidstaten als volwaardige landen te erkennen. Bovendien wil de Commissie dat vrij verkeer van goederen met Cyprus gerealiseerd wordt. Aan de andere kant eist Turkije dat het handelsembargo tegen het Turkse Noord-Cyprus wordt opgeheven. Sinds mei 2015 wordt er weer onderhandeld over de hereniging van Cyprus.

Koerdische kwestie

Ook de Koerdische kwestie is tot nu toe een gevoelig punt gebleken bij de onderhandelingen. Hoewel de Koerdische arbeiderspartij PKK op de EU terreurlijst staat en de EU het geweld door de PKK veroordeelt, vindt de EU dat er een vreedzame en duurzame oplossing moet worden gevonden. 

Het Europees Parlement riep Turkije bovendien op om de Koerdische cultuur te bevorderen, zodat beide groepen naast elkaar leren leven en elkaar gaan accepteren. Hoewel de positie van de Koerden tijdens de regering Erdogan aanvankelijk verbeterde, hebben aanslagen ervoor gezorgd dat het conflict in de zomer van 2015 weer is opgelaaid. 

Vrijheid van meningsuiting

Een ander heikel punt zijn de vrijheid van meningsuiting en persvrijheid in Turkije. De afgelopen jaren zijn deze behoorlijk aan banden gelegd door nieuwe wetten, bijvoorbeeld de vrijheid van meningsuiting op het internet. Ook zijn sociale media als YouTube en Twitter voor (kortstondige) tijden geblokkeerd. In december 2014 waren er vervolgens invallen door de Turkse politie bij media die nauw verbonden zijn aan tegenstanders van president Erdogan

3.

Overzicht mijlpalen

Nadat Turkije in 1987 officieel lidmaatschap aanvroeg, en in 1999 officieel kandidaat-lidstaat werd, heeft het financiële steun van de EU gekregen, om hervormingen door te voeren. In de periode 1996-2006 maakte Turkije deel uit van het Euro-Mediterraan Partnerschap, en ontving het technische en financiële steun. Daarna is het deel gaan uitmaken van het 'Instrument voor Pretoetredingssteun'. Dit is een voorbereidingsprogramma voor potentiële kandidaat-lidstaten. 

Een van de grote mijlpalen, en zeker de meest onverwachtste, kwam in 2006 toen het Europees Parlement besloot om de Turkse erkenning van de Armeense genocide niet als voorwaarde te stellen voor Turks lidmaatschap. Desondanks blijft dit onderwerp een veelgebruikt argument van tegenstanders van de Turkse toetreding en zal het zeker een rol in de discussie blijven spelen.

4.

Voortgangsrapport 2015

Het voortgangsrapport van Turkije in 2015 geeft een gemengd beeld. De Commissie is erg tevreden over de economische ontwikkelingen en geeft aan dat Turkije de Europese concurrentiedruk aan zou kunnen. Verder heeft de Europese Unie in Turkije een belangrijke partner in de strijd tegen extremisme. Daarentegen geniet de Turkse bevolking steeds minder vrijheid. Journalisten moeten vrezen voor repressie en ook de Koerden wordt het moeilijk gemaakt.

In het rapport looft de Commissie het land, omdat het zich zo inzet voor de Syrische vluchtelingen. Turkije helpt deze vluchtelingen zo goed als mogelijk en vangt hen massaal op. Bovendien speelt Turkije inmiddels een belangrijke rol in de strijd tegen IS

Door deze inmenging in de conflicten in buurlanden heeft Turkije te maken met terreur en geweld. In reactie daarop treedt de regering hard op tegen de Koerdische minderheid en wordt het sociale domein (zowel traditionele als sociale media) streng gecontroleerd. Dit is in strijd met de Europese basisrechten. Ook krijgen minderheden het steeds moeilijk, en de Europese Unie roept Turkije op om de basisrechten voor iedereen te garanderen.

5.

Migrantenstromen

Vanuit Turkse steden als Izmir en Istanbul varen sinds 2015 veel migranten met boten naar Griekse eilanden, om vervolgens vanuit daar verder te reizen naar noordelijke lidstaten van de EU. Veel EU-lidstaten hebben daar overlast van en kunnen de migratieproblematiek niet aanpakken. Zij willen een bredere aanpak met buurlanden.

Eind november 2015 werd een EU-Turkije top gehouden. Om de migratiecrisis in Europa aan te pakken werkt de Europese Commissie samen met Turkije aan een actieplan. Turkije moet zijn grenzen beter gaan bewaken en meer migranten opvangen. In ruil daarvoor krijgt het land extra financiële steun en worden de gesprekken over een toetreding van Turkije tot de EU hervat. Ook werd er afgesproken om de visumplicht voor Turken die naar de EU reizen te laten vervallen (in het najaar van 2016). Twee keer per jaar zal er een overleg tussen de EU en Turkije komen.

Tijdens een nieuwe EU-Turkije top in maart 2016 werd afgesproken de afschaffing van de visumplicht te vervroegen naar juni 2016. Turkije moet dan wel aan de strenge Europese paspoorteisen voldoen. Ook kwamen de partijen overeen dat de onderhandelingen over een Turks EU-lidmaatschap versneld moet worden.

6.

Nederlandse insteek

Plenaire zaal Tweede Kamer der Staten Generaal
Bron: -JvL- (Flickr: Open Monumenten Dag 2010) [CC-BY-2.0], via Wikimedia Commons

In Nederland zijn de meningen sterk verdeeld over de mogelijke Turkse toetreding. Vlak voor de start van de toetredingsonderhandelingen werd er flink gedebatteerd in de Tweede Kamer. Hoewel de toetredingsonderhandelingen in 2005 startten, ging de discussie binnen de Nederlandse politiek door.

Op 25 juni 2013 gaf de Tweede Kamer, ondanks het recente hardhandige politieoptreden wat tot verontwaardiging leidde, toestemming om in het najaar van 2013 de onderhandelingen te hervatten. De regering was van mening dat het heropenen van de onderhandelingen kon helpen Turkije in de goede richting te duwen.

Op 8 april 2014 nam de Tweede Kamer een motie van het Kamerlid Segers (CU) aan waarin de regering werd opgeroepen om te onderzoeken of de Raad van Ministers zijn steun voor de onderhandelingen moest heroverwegen. Ook werd de regering verzocht uit te zoeken of de pre-toetredingssteun stopgezet of opgeschort kond worden. Dit gebeurde in het licht van de beperkingen in de vrijheid van meningsuiting in Turkije. De motie kreeg steun van VVD, SP, CDA, PVV, ChristenUnie, SGP, PvdD, 50Plus, Bontes en Van Vliet.

7.

Meer informatie

Informatie EU

Delen

Terug naar boven