Kabinet-De Meester (1905-1908) - Hoofdinhoud

Dit door Goeman Borgesius geformeerde liberale minderheidskabinet wordt geleid door de Unie-liberaal De Meester. Hij is een vroegere vicepresident van de Raad voor Nederlandsch-Indië; na de Gouverneur-Generaal de hoogste gezagsdrager in Indië. Het kabinet bestaat uit Unie-liberale en vrijzinnig-democratische ministers, alsmede twee partijlozen en beschikt in geen van beide Kamers over een meerderheid. Het heeft als bijnaam 'het kabinet van kraakporselein'. Het kabinet wordt in de Tweede Kamer gesteund door de vrij-liberalen en gedoogd door de sociaaldemocraten, maar is op het gebied van onder meer defensie afhankelijk van de steun van christendemocraten.

In december 1907 leidt kritiek op de defensiepolitiek tot de val van het kabinet. Eerder veroorzaakte defensie in februari 1907 al een tussentijdse crisis, die echter eindigde met handhaving van het kabinet-De Meester. De oppositie was toen niet bereid en in staat het roer over te nemen. In februari 1908 lukt dat wel.

Het kabinet treedt op 17 augustus 1905 aan en biedt op 24 december 1907 zijn ontslag aan. Het opvolgende kabinet-Heemskerk treedt op 12 februari 1908 aan.

Inhoudsopgave van deze pagina:

Delen

1. Bijzonderheden
2. Crisis en formatie in 1907
3. Val van het kabinet

4. Samenstelling kabinet
5. Mutatie
6. data en feiten formatie

• - 

  Minister Kraus van Waterstaat krijgt begin 1906 veel kritiek, vanwege een door hem gemaakte reis naar Chili. Kraus had zich vóór hij minister werd al contractueel vastgelegd om als adviseur voor havenaanleg in Chili op te treden. Het betekent echter dat hij vier maanden afwezig is.
• - 

  Het kabinet stelt in 1905 een Grondwetscommissie in o.l.v. oud-minister De Beaufort. Deze commissie stelt voor de bepalingen over het kiesrecht grotendeels uit de Grondwet te halen (het zgn. blanco artikel), waardoor dit eenvoudiger kan worden geregeld. Het wetsvoorstel van de regering om dit te regelen wordt echter niet afgehandeld.
• - 

  Op 21 december 1906 ontkomt het kabinet ternauwernood aan een crisis. Het tumultueuze debat gaat de geschiedenis in als de  'Nacht van Staal'. Pas op het laatste moment weet minister Staal voldoende steun te verwerven voor zijn begroting. Met name het voorstel om het zogenaamde "blijvende gedeelte" (het deel van het leger dat gedurende de winter onder de wapenen blijft) af te schaffen, stuit op grote bezwaren van de rechtse partijen. Na twee toezeggingen van de minister stemt een groot deel van de rechterzijde alsnog vóór de begroting, waardoor de minister zijn politieke leven redt
• - 

  De enige belangrijke wet die het kabinet tot stand brengt is de Wet op het arbeidscontract

De Eerste Kamer, waar 'rechts' in de meerderheid is, verwerpt op 11 februari 1907 alsnog de begroting van Oorlog (behalve de rechtse meerderheid stemt ook Sam van Houten tegen). Het kabinet biedt daarop zijn ontslag aan.

Pogingen om een rechts kabinet te vormen, waarbij Eerste Kamervoorzitter J.E.N. Schimmelpenninck van der Oye als informateur optreedt, mislukken. Ook een poging van Cort van der Linden om een gemengd extraparlementair kabinet (van liberalen en christendemocraten) te formeren, loopt op niets uit. Na enkele concessies aan de rechterzijde, zoals de vervanging van minister Staal, trekt het kabinet zijn ontslagaanvrage in.

De begroting van Oorlog van zijn opvolger, Van Rappard, wordt een jaar later, op 21 december 1907, wel met 53 tegen 38 stemmen verworpen door de Tweede Kamer. Tegen stemmen de fracties van ARP, RK, CHP (M.u.v. Van Bylandt, De Geer en de De Savornin Lohman), SDAP, de VDB'ers Van Deventer, Ketelaar, Nolting en Treub en de Unie-liberaal Thomson. Het kabinet treedt daarop af.

In augustus 1907 leidt kritiek op zijn beleid tot het aftreden van minister Cohen Stuart. Hij wordt opgevolgd door een andere marineofficier, vice-admiraal Wentholt.