Kabinet-Beel I (1946-1948) - Hoofdinhoud

Het eerste kabinet-Beel wordt gevormd na de eerste naoorlogse verkiezingen en bestaat uit ministers van KVP en PvdA, alsmede drie partijloze personen. Minister-president Beel is afkomstig uit de KVP. De samenwerking tussen KVP en PvdA staat bekend als 'het nieuwe bestand' en legt de basis voor een gematigd progressief beleid.

De wederopbouw van Nederland na de Duitse bezetting wordt door dit kabinet verder ter hand genomen. Verder worden eerste stappen gezet op weg naar de verzorgingsstaat. Onderhandelingen over een Nederlands-Indonesische Unie en de daaruit voortvloeiende onrust in Nederlands-Indië vragen de nodige aandacht. Het kabinet treedt af na de verkiezingen van 1948. Deze zijn nodig voor een grondwetswijziging in verband met de naderende onafhankelijkheid van Indonesië.

Het eerste kabinet-Beel treedt op 3 juli 1946 aan, waarna twee dagen later minister-president Beel de regeringsverklaring aflegt. Het kabinet wordt op de verkiezingsdag, 7 juli 1948, demissionair. Op 7 augustus 1948 volgt het kabinet-Drees/Van Schaik het kabinet-Beel op.

Inhoudsopgave van deze pagina:

Delen

1. Bijzonderheden
2. Samenstelling kabinet
3. Mutaties

4. Formatie
5. Kerngegevens
6. data en feiten formatie

Een belangrijke wet die in deze periode wordt aangenomen is (in 1947) de Noodwet Ouderdomsvoorziening van minister Drees.

In november 1946 komt het Akkoord van Linggadjati tot stand over de vorming van een Nederlands-Indonesische Unie. Nederland is bereid de soevereiniteit van de Republiek Indonesia over Java en Sumatra te erkennen. Omdat Nederland op aandrang van de Tweede Kamer (motie-Romme/Van der Goes van Naters) het akkoord anders uitlegt dan Indonesië komt er geen einde aan het conflict.

In 1947 besluit het kabinet tot een militaire actie tegen de Republiek Indonesië, de eerste politionele actie. Nederland verwijt de Republiek de uitvoering van het Akkoord van Linggadjati te frustreren. Na ingrijpen van de Verenigde Naties wordt de actie beëindigd en het overleg hervat.

Twee partijloze ministers treden af, omdat ze vinden dat er krachtiger moet worden opgetreden tegen de Republiek Indonesia: in november 1946 treedt minister Ringers van Openbare Werken af, en een jaar later minister Schagen van Leeuwen van Marine.

Omdat minister Jonkman dreigt overwerkt te raken door de Indonesische kwestie en Beel zich daarmee bovendien meer wil bemoeien, wordt hij in 1947 minister van het opnieuw ingestelde Algemene Zaken. Beel wordt op Binnenlandse Zaken opgevolgd door de Noord-Hollandse gedeputeerde Witteman. Daarnaast wordt in 1947 een minister zonder portefeuille benoemd op het ministerie van Overzeese Gebiedsdelen.

Minister Van Kleffens treedt per 1 juli 1947 af, omdat hij voorzitter is geworden van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties.

In januari 1948 treedt minister Huysmans (KVP) van Economische Zaken vanwege gezondheidsklachten af. Zijn opvolger, de Nijmeegse hoogleraar Van den Brink, is met zijn 31 jaar de jongste minister uit de parlementaire geschiedenis.

De opvolger van Ringers, Neher, wordt in maart 1948 gedelegeerde van het Opperbestuur in Nederlands-Indië. Zijn opvolger is de Zaanse burgemeester In 't Veld (PvdA).

Na de eerste naoorlogse verkiezingen komt er al gauw samenwerking tussen KVP en PvdA tot stand ('het nieuwe bestand'). Maar de politiek leider van de grootste partij, de KVP'er Romme, wordt niet met de formatie belast. De PvdA heeft bezwaren tegen zijn persoon. Romme schuift daarop zijn partijgenoot Beel naar voren. 

Beide partijen weten spoedig een akkoord te bereiken over een vrij uitgebreid regeringsprogramma, maar de portefeuilleverdeling kost iets meer moeite. De PvdA is vooral bevreesd voor vermindering van invloed op het Indiëbeleid. Uiteindelijk houdt zij echter de post van Overzeese Gebiedsdelen. Op Buitenlandse Zaken komt een partijloze diplomaat. De KVP en de PvdA leveren beide vijf ministers.

Het kabinet-Beel is het eerste van de rooms-rode samenwerkingsperiode, die tot 1958 stand houdt.