r google-plus facebook twitter linkedin2 nujij Monitor Nieuwsbrief pdclogo Afstudeer hoed man met tas twitter

Europa in de wereld

De Europese Unie is sinds zijn ontstaan in 1951 op steeds meer terreinen actief geworden op het wereldtoneel:

  • handelsbetrekkingen (vanaf het begin)
  • humanitaire hulp en armoedebestrijding (vanaf de jaren '70)
  • buitenlands en veiligheidsbeleid (sinds 1993)

Deze activiteiten overlappen voor een deel. Zo is het bevorderen van gelijke voorwaarden voor handel ook onderdeel van armoedebestrijding en kan het bevorderen van mensenrechten onderdeel zijn van onderhandelingen over een handelsakkoord. Ook kan het militair ingrijpen in crisissituaties - dat valt onder veiligheidsbeleid - ook onderdeel van het verlenen van humanitaire hulp zijn.

Delen

Inhoud

1.

Handelsbetrekkingen

De Europese Unie is het grootste handelsblok ter wereld. Ruim 15 procent van alle im- en export ter wereld gaat door de Europese Unie. Europa heeft hierdoor een grote invloed op de distributie van goederen en kapitaal over de hele wereld. 

De EU streeft naar het beperken van handelsbarrières wereldwijd, bijvoorbeeld door het sluiten van handelsakkoorden met landen of regio's buiten de Europese Unie. Verder is de EU lid van de Wereldhandelsorganisatie (WTO), waarin het doel ook is om de handelsbarrières tot een minimum te beperken. 

Een belangrijk streefpunt van de Europese Unie is ook het gelijk stellen van de voorwaarden voor handel voor rijke en arme landen, zodat welvaart zich ook kan verspreiden over minder ontwikkelde gebieden. De Unie onderhandelt regelmatig met ontwikkelingslanden over het openstellen van elkaars markten voor goederen en diensten, zodat afzetmarkten voor producenten worden vergroot. 

Activiteiten

Voorbeelden van de speciale handelsbetrekkingen met ontwikkelingslanden:

  • In 1997 is een systeem van algemene preferenties (SAP) ingesteld. Dit systeem houdt in dat tarieven en quota's op invoer vanuit ontwikkelingslanden worden verlaagd of afgeschaft. Dit systeem is in 2014 herzien.
  • In 2001 is de actie 'alles behalve wapens' gestart. Hierbij hebben de armste landen vrije toegang gekregen tot de Europese markt met al hun producten, behalve wapens.

2.

Ontwikkelingssamenwerking en humanitaire hulp

Impressiefoto: groep Afrikaanse vrouwen

Betrekkingen rondom ontwikkelingshulp bestonden oorspronkelijk alleen met Afrikaanse landen. De hulp strekte zich halverwege de jaren '70 uit tot Azië, Latijns-Amerika en de landen van de zuidelijke en oostelijke oevers van de Middellandse Zee.

De Europese Unie ziet ontwikkelingssamenwerking aan partnerlanden niet alleen als solidariteit, maar ook als een kans om sterkere, welvarende partners te ontwikkelen. De Europese Unie is goed voor de helft van alle ontwikkelingshulp ter wereld. In 2013 verstrekte de EU, samen met de lidstaten, 56,2 miljard euro ontwikkelingshulp. Voor 2012 stond een bedrag van 2,6 miljard euro voor ontwikkelingssamenwerking op de EU-begroting. 

Mensenrechten spelen een rol in het aanhouden van handelsbetrekkingen en het toe kunnen treden van landen tot de Unie. Er wordt een dialoog onderhouden met verschillende landen om de mensenrechtensituatie daar te verbeteren. Soms worden lagere handelstarieven gehanteerd voor landen die zich aan bepaalde door de EU opgestelde arbeidsvoorwaarden en -normen (blijven) houden. 

Naast ontwikkelingshulp, biedt de Europese Unie ook humanitaire hulp in noodsituaties. Hierbij moet gedacht worden aan noodhulp na bijvoorbeeld een aardbeving. 

Activiteiten

Met de zogeheten ACS-landen (in Afrika, de Cariben en landen in de Stille Oceaan) heeft de EU al sinds haar oprichting een speciaal samenwerkingsverband. Deze samenwerking is gericht op economische en commerciële samenwerking, ontwikkelingssamenwerking en het bevorderen van mensenrechten en democratie. 

De EU heeft een aantal activiteiten op het gebied van mensenrechten in het kader van het Europees initiatief voor democratie en mensenrechten. Hiervoor is per jaar 100 miljoen euro beschikbaar. De activiteiten zijn o.a. het versterken van de democratie in onderdrukte gebieden en het voorkomen van martelingen.

In 2004 is de zogenoemde "vredesfaciliteit" opgezet, waarbij 250 miljoen euro is vrijgemaakt om vrede te handhaven in Afrika. Vrede wordt gezien als een randvoorwaarde voor een structurele verbetering in de leefsituatie en economie van ontwikkelingslanden.

De EU is verder actief op vele crisisgebieden die niet in de belangstelling staan van westerse landen, zoals Tsjetsjenië en Nepal. Ook wordt er hulp geboden bij natuurrampen, zoals aardbevingen en overstromingen. Middelen voor dit soort hulp worden beheerd door het Bureau voor humanitaire hulp (ECHO). Het bureau is opgericht in 1992 en heeft sinds die tijd aan meer dan 100 landen hulp geboden.

3.

Buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid

Met de inwerkingtreding van het Verdrag van Maastricht in 1993, heeft de EU de doelstelling geformuleerd om een formeel gemeenschappelijk buitenlands- en veiligheidsbeleid (GBVB) te voeren. De EU kan zich sindsdien als één geheel uitspreken over zaken die raken aan de grondbeginselen en gemeenschappelijke waarden van de Unie, zoals mensenrechten of gewapende conflicten. Met het inwerking treden van het Verdrag van Lissabon (2009) is de positie van de Hoge Vertegenwoordiger voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid uitgebreid. Deze vertegenwoordigt de EU internationaal als het gaat om buitenlands- en veiligheidsbeleid. De Hoge Vertegenwoordiger staat aan het hoofd van de Europese Dienst voor Extern Optreden, wat feitelijk de diplomatieke dienst van de EU is. Met het Verdrag van Lissabon is de EU zichtbaarder geworden op het wereldtoneel, maar veel verantwoordelijkheden op dit niveau blijven een aangelegenheid voor de afzonderlijke lidstaten.

Binnen het GBVB valt ook het gemeenschappelijk defensiebeleid (EVDB). Deze geeft invulling aan het organiseren van de defensie van het grondgebied van de EU. Het EVDB kan uitmonden in een gemeenschappelijke defensie als de Europese Raad daartoe besluit.

Activiteiten

Enkele maanden na de inwerkingtreding van het GBVB, brak de burgeroorlog in Joegoslavië uit. Het nieuwe beleid werd direct op de proef gesteld, maar leverde helaas weinig oplossingen voor de situatie. Uit deze ervaring, en die van conflicten in Afrika in de jaren '90, zijn lessen getrokken; zo kan de EU tegenwoordig ook zelfstandig optreden in gevallen waarin de NAVO afwezig is.

De Hoge Vertegenwoordiger vertegenwoordigt de Europese Unie op het wereldtoneel, zoals bijvoorbeeld bij de gesprekken over een akkoord tussen de westerse landen en Iran. Namens de EU schoof Hoge Vertegenwoordiger Mogherini aan.

4.

Meer informatie

Factsheet Europees Parlement

Delen

Terug naar boven