Schengen- en visabeleid - Hoofdinhoud

Het Verdrag van Schengen regelt het vrije verkeer van personen tussen een aantal deelnemende landen. Tussen deze landen zijn de controles aan de binnengrenzen verdwenen. Burgers kunnen vrij reizen. Ook enkele niet-EU-landen vallen onder de Schengenbepalingen, zoals Noorwegen, IJsland en Zwitserland.

Niet alle EU-landen doen mee: het Verenigd Koninkrijk, Ierland, Bulgarije en Roemenië hebben, alle om hun eigen redenen, nog steeds een paspoortcontrole bij de grens.  

Hoewel de interne grenzen in principe open moeten zijn, kwam de Europese Raad op 24 juni 2011 overeen een uitzonderingsconstructie in het Verdrag op te nemen. Als er een  kritieke situatie ontstaat, moet een bijzonder mechanisme de mogelijkheid bieden om  tijdelijk opnieuw grenscontroles in te stellen.

Inwoners van niet-EU-landen Servië, Montenegro, Macedonië (sinds 2009), Albanië en Bosnië-Herzegovina (sinds 2010) kunnen visumvrij reizen naar de EU. Er is afgesproken dat bij een te grote toestroom de vrijstelling kan worden opgeschort. In 2010 is bepaald dat burgers van niet-Schengenlanden slechts één visum nodig hebben voor alle Schengenlanden. Met Rusland, Oekraïne, Moldavië, Georgië en Kaapverdië zijn regelingen getroffen over een versoepeling van de visumplicht met Schengenlanden. 

Inhoudsopgave van deze pagina:

Uitgebreid

Delen

1. In vogelvlucht
2. Wie doet wat?

3. Meer informatie

Het Verdrag van Schengen trad op 14 juni 1985 in werking. Het doel was om druk uit te oefenen op de andere lidstaten om hun binnengrenzen open te stellen en te komen tot vrij verkeer van personen. Frankrijk, Duitsland en de Benelux -landen tekenden dit verdrag; zij openden hun grenzen voor elkaar. Ze kwamen tot deze overeenkomst in het plaatsje Schengen in Luxemburg.

Inmiddels kan binnen 27 landen vrij gereisd worden en staan Roemenië en Bulgarije in de wacht. De controles aan de binnengrenzen tussen de overeenkomstsluitende staten zijn afgeschaft en er is één enkele buitengrens gecreëerd waar de controles bij de binnenkomst in de Schengen-ruimte volgens identieke procedures uitgevoerd worden. Ook zijn er gemeenschappelijke voorschriften vastgesteld inzake visa, asielrecht en controle bij de buitengrenzen, opdat het vrije verkeer van personen binnen de Schengen-ruimte niet ten koste gaat van de openbare orde.

Schengenlanden

• * 

  Denemarken kan kiezen of het nieuwe maatregelen overneemt, zelfs als zo'n maatregel een uitbreiding inhoudt. Denemarken is echter wel gebonden aan bepaalde maatregelen op het gebied van het gemeenschappelijk visumbeleid

** IJsland en Noorwegen zijn geassocieerd lid. De landen behoren, samen met Zweden, Finland en Denemarken, tot de Noordse paspoortunie, die de controles aan hun gemeenschappelijke grenzen hebben afgeschaft.

*** Wel is de grenscontrole al versoepeld voor Bulgaren en Roemenen die een bezoek van minder dan 5 dagen aan de EU brengen.

Compenserende maatregelen

Om vrijheid en veiligheid met elkaar in overeenstemming te brengen werden er naast dit vrije verkeer zogenaamde "compenserende" maatregelen ingevoerd. Het doel daarvan was de coördinatie tussen de diensten van politie, douane en justitie te verbeteren, en de nodige maatregelen te nemen om met name terrorisme en georganiseerde misdaad te bestrijden. Met het oog daarop is er een complex informatiesysteem ingesteld om gegevens uit te wisselen over de identiteit van personen en de beschrijving van gezochte voorwerpen: het Schengen-informatiesysteem (SIS).

Gemeenschappelijk visumbeleid

Een wezenlijk onderdeel van de totstandkoming van een gemeenschappelijke ruimte zonder controles aan de binnengrenzen is een gemeenschappelijk visumbeleid, ook wel Visumcode genoemd. Deze Visumcode is op 5 april 2010 in werking getreden. Hierdoor kunnen burgers van niet-Schengenlanden met één visum door alle Schengenlanden reizen. Dat visum in negentig dagen geldig.

De voor een visum benodigde persoonsgegevens, inclusief biometrische gegevens, worden opgeslagen in het Visum Informatiesysteem (VIS). Ingebruikname van het VIS stond op de planning voor eind 2010. Door vertraging van het project is dat uiteindelijk 11 oktober 2011 geworden.

Visa-verplichtingen voor burgers uit Servië, Montenegro en Macedonië zijn vereenvoudigd. In juli 2009 maakte voormalig eurocommissaris Jacques Barrot bekend dat inwoners uit deze landen vanaf 2010 in principe zonder visa de Europese Unie mogen betreden. De landen moesten wel aan een aantal voorwaarden voldoen voordat de regels werden vereenvoudigd. Zo moest er voldoende grenscontrole zijn, de landen moesten een biometrisch paspoort invoeren en harder werken aan de bestrijding van corruptie. Servië, Macedonië en Montenegro voldeden in 2009 aan deze eisen.

Recente ontwikkelingen

In april 2011 lieten de presidenten Sarkozy (Frankrijk) en Berlusconi (Italië) weten het Schengenverdrag te willen wijzigen. Aanleiding was de toestroom van illegale migranten vanuit Noord-Afrika naar Italië, na de onrust in de Arabische wereld. De Europese Commissie stelde daarop voor herinvoering van grenscontroles toe te staan als een land wordt geconfronteerd met massale toestroom van (illegale) migranten. De Europese Raad ging met dit voorstel akkoord in juni 2011. Er is een uitzonderingsmechanisme in het Verdrag toegevoegd om aan de binnengrenzen controles van vijf dagen mogelijk te maken. Het moet gaan om bijzondere omstandigheden , waardoor lidstaten niet meer in staat zijn om zonder deze controles toezicht te houden op immigratie en douane.

Denemarken heeft in de zomer van 2011 enkele maanden verscherpte grenscontroles uitgevoerd, nadat Italië 25.000 Noord-Afrikaanse migranten die naar het Italiaanse eiland Lampedusa waren gevlucht, een visum voor de hele EU verstrekte.

Roemenië en Bulgarije, die sinds 2007 lid zijn van de EU, mogen vooralsnog niet toetreden tot het Schengengebied. Technisch gezien zijn de landen er wel klaar voor, maar Nederland en Finland hebben in september 2011 hun vetorecht gebruikt om te voorkomen dat de landen bij Schengen gaan horen. Minister Gerd Leers vindt dat de landen nog niet genoeg doen aan de bestrijding van corruptie en criminaliteit. Finland trok in november 2011 zijn bewaren in.

Lees meer

Bij de besluitvorming op dit beleidsterrein spelen de Europese Commissie, de Raad en het Europees Parlement een rol.

Initiatief voor nieuw beleid bij de Europese Commissie

Eerstverantwoordelijk is de Eurocommissaris voor Binnenlandse Zaken:

Invloed nationale parlementen

Nationale parlementen van de lidstaten kunnen binnen acht weken nadat de Europese Commissie een voorstel heeft bekendgemaakt, laten weten dat de Europese Unie zich niet met het onderwerp zou moeten bezighouden.

Vanuit het Nederlandse parlement zijn bij dit beleidsterrein betrokken:

Besluitvorming door Raad en Europees Parlement

De besluitvorming verloopt volgens de gewone wetgevingsprocedure.

De raadsformatie die beslist over het  Schengen- en visabeleid is de Raad Justitie en Binnenlandse Zaken. Besluiten worden genomen met gekwalificeerde meerderheid. Vertegenwoordigers voor Nederland in deze Raad zijn:

Voor het Europees Parlement beoordeelt de parlementaire commissie Burgerlijke vrijheden, Justitie en Binnenlandse Zaken de voorstellen van de Europese Commissie en de eventuele aanvullingen van de Raad. Voor Nederland zijn de volgende Europarlementariërs lid:

Als het Europees Parlement het (eventueel aangepaste) voorstel goedkeurt, sluit een overeenstemming in de Raad van de Europese Unie de procedure af. Nederland heeft in de Raad 13 stemmen, op een totaal van 345. Als het voorstel door de Raad is goedgekeurd, zorgt de Nederlandse regering ervoor dat het voorstel nationaal wordt uitgevoerd.

Hot issues

Nederland

Europese Unie

Activiteitendossier

Factsheet Europees Parlement

Betrokken instanties