r google-plus facebook twitter linkedin2 nujij Monitor Nieuwsbrief pdclogo Afstudeer hoed man met tas twitter

Asiel- en migratiebeleid

 
Immigranten komen aan in Valletta
Bron: AFM

Sinds 1999 is de Europese Unie steeds meer betrokken bij het opstellen van een gemeenschappelijk asielbeleid. Door de sterk toegenomen welvaart is Europa een aantrekkelijke bestemming voor zowel economische als politieke vluchtelingen. De basis van dit beleid werd gelegd in 2003, met de Dublin-verordening. Sinds 2008 is de Europese Commissie bezig om een gemeenschappelijk asielbeleid op poten te zetten, met solidariteit, coördinatie en harmonisatie als kernpunten.

Na jaren van onderhandelen ging medio 2013 het Europees Parlement (EP) akkoord met de EU-voorstellen rondom regels over tijdelijke herinvoering van binnengrenscontroles en met richtlijnen en verordeningen in het Gemeenschappelijk Europees Asielbeleid (GEAS). De meeste EU-lidstaten hebben de afgesproken maatregelen nog niet geïmplementeerd in nationale wetgeving. Een gemeenschappelijk Europees asielstelsel is dan ook nog niet volledig gerealiseerd.

In mei 2015 stelde de Europese Commissie voor om via een noodprocedure de massale stroom vluchtelingen te herverdelen over heel Europa op basis van quota. Eind mei 2015 ging de Europese Commissie akkoord met het eerste pakket van maatregelen voor het nieuwe immigratiebeleid. Na veel kritiek van EU-lidstaten werd er uiteindelijk in juli 2015 besloten om hier een vrijwillig systeem van te maken. In maart 2016 maakten de EU en Turkije afspraken over een gezamenlijke aanpak in de migrantencrisis.

Delen

Inhoud

U ziet nu de basisversie van de tekst
U ziet nu de uitgebreide versie van de tekst

1.

Ontwikkeling van beleid

Voor EU-burgers heeft de EU het Verdrag van Schengen ondertekend dat het vrije verkeer tussen de deelnemende landen regelt. Voor hoogopgeleide migranten van buiten de EU bestaat de Blue Card. Voor vluchtelingen en andere migranten heeft de EU ook een eigen beleid gecreëerd en ontwikkeld. De vroegste vorm van dit beleid dateert uit 2003, toen in Dublin door de lidstaten een verdrag over de opvang van immigranten werd ondertekend. Dit verdrag is de geschiedenis ingegaan als de Dublin-verordening. De verordening is sindsdien vervangen door Dublin II; en vervolgens door Dublin III.

Het principe van de Dublin-verordening is als volgt: zodra een vluchteling vanuit bijvoorbeeld Tunesië aankomt in Malta, vanuit daar doorreist naar Italië en vervolgens in Italië asiel aanvraagt, dient de immigrant op de behandeling van zijn procedure te wachten in Malta. Malta is het eerste land van de EU waar de immigrant is geweest, dus moet daar de procedure worden afgewacht. Een tweede land waar de migrant asiel aan heeft gevraagd (zoals Italië in dit geval), heeft een terugstuurplicht.

In 2007 verzond de Europese Commissie een groenboek met een aantal beleidsvoorstellen om het Europese migratiebeleid meer en beter af te stemmen. Dit groenboek kwam tot stand na een openbare raadpleging onder de lidstaten. Dit groenboek had als speerpunten onder andere harmonisatie van beleid en solidariteit.

Op basis van deze speerpunten deed de Commissie in juni 2008 een voorstel dat een concrete bijdrage leverde aan het gemeenschappelijk asielbeleid. Zowel de Europese Raad als het Europees Parlement benadrukten het belang van solidariteit. Deze solidariteit kwam tot uiting in onder andere een voorstel om hervestiging van vluchtelingen te bevorderen.

In juni 2008 is ook overeengekomen dat alle EU-landen opgepakte illegalen actief zullen terugsturen naar het land van herkomst of doorreis. Voorheen stuurde het ene EU-land wel illegalen terug en het andere niet.

Een punt van zorg is de toestroom van migranten uit Noord-Afrika en Turkije naar Zuid-Europese landen. Hierdoor zijn de opvangfaciliteiten in die landen overbelast. Sinds 2010 wordt gepoogd dit probleem het hoofd te bieden door een Europees grensinterventieteam. De solidariteit tussen de noordelijke en zuidelijke lidstaten is hierbij van groot belang. In 2011 lanceerde de Commissie nieuwe plannen om deze solidariteit te verbeteren. Meer financiële steun, betere EU-wetgeving en een nauwere samenwerking waren de hoofdonderdelen van deze voorstellen. De scheepsramp voor de kust van Lampedusa in oktober 2013 en de groeiende problematiek rond bootvluchtelingen op de Middellandse Zee vestigden opnieuw de aandacht op dit probleem.

In juni 2013 nam het Europees Parlement de Richtlijn Asielprocedures aan. Deze richtlijn moet zorgen voor efficiënte en eerlijke asielprocedures en goede en vergelijkbare opvangvoorwaarden in de gehele EU. Hierin zijn afspraken gemaakt over de voorwaarden voor opvang van asielzoekers, gemeenschappelijke procedures voor de behandeling van asielaanvragen en de basisrechten van asielzoekers wanneer zij aankomen in de EU. Er is bijvoorbeeld een tijdslimiet ingesteld voor de afhandeling van aanvragen. Ook is besloten dat opvang in detentiecentra alleen toegestaan is in uitzonderlijke gevallen en dat rechtshandhavingsinstellingen in geval van terrorisme of ernstige criminaliteit toegang krijgen tot een database met vingerafdrukken van asielzoekers (EURODAC).

In december 2014 nam het Europees Parlement een resolutie aan waarin staat dat de EU meer moet doen om te voorkomen dat mensen sterven wanneer zij de Middellandse Zee oversteken. Verder moet de EU veilige en legale toegang verstrekken tot het Europese asielsysteem. Ook moet de EU meer gaan samenwerken met landen die niet tot de Europese Unie behoren. Volgens een meerderheid van het Europees Parlement heeft de EU de verplichting asielzoekers te helpen.

Met een aantal landen heeft de EU mobiliteitspartnerschappen gesloten. Deze partnerschappen zijn bedoeld om het verkeer van personen effectiever te maken door bijvoorbeeld de afgifte van visa makkelijker te maken. Hiermee wordt geprobeerd om illegale migratie tegen te gaan en legale migratie te bevorderen. De landen met wie de EU mobiliteitspartnerschappen heeft zijn Moldavië (2008), Kaapverdië (2008), Georgië (2009), Armenië (2011), Marokko (2013), Azerbeidzjan (2013) en Tunesië (2014).

Om de oorzaken van migratie vanuit de Hoorn van Afrika aan te pakken, werd in april 2016 een pakket maatregelen aangekondigd ter waarde van 253 miljoen euro. Deze maatregelen moeten migratie beperken door de omstandigheden voor vluchtelingen en de landen die ze onderdak bieden te verbeteren. Ook wordt getracht in gebieden waar een hoog risico op conflicten bestaat, dit in een vroeg stadium te herkennen en escalatie hiervan te voorkomen.

Ook voor de Sahelregio en westelijk Centraal-Afrika werd in juni 2016 een pakket maatregelen ter waarde van 382 miljard euro aangekondigd.

De migratiecrisis vanaf 2015

In mei 2015 introduceerde de Europese Commissie een noodsysteem voor de opvang van de massale stroom vluchtelingen in Europa. Dit hield in dat de vluchtelingen verdeeld zouden worden over heel Europa en dat er in noodsituaties een opvangsysteem zou komen met quota. Zo moesten landen als Italië en Griekenland, waar de meeste vluchtelingen aankomen, worden ontlast. Uiteindelijk werd in juli besloten dat dit een vrijwillig systeem wordt, en moesten de Europese landen 32.256 vluchtelingen onderling verdelen.

De Europese Commissie presenteerde in december 2015 een voorstel tot de oprichting van een Europese grens- en kustwacht. Deze krijgt de bevoegdheid om in te grijpen als een land zijn grenscontroles zelf niet op orde krijgt. Verder worden de lidstaten verplicht om een groep experts bijeen te brengen die binnen enkele dagen 1500 grenswachten kunnen leveren als er direct actie nodig is. Het voorstel wordt gesteund door Frankrijk en Duitsland, maar moet nog goedgekeurd worden door de andere lidstaten.

In maart 2016 stemde de Europese Raad in met de afspraken die de EU en Turkije maakten voor de aanpak van migrantenstromen. Onderdeel daarvan is het naar Turkije terugsturen van vluchtelingen die illegaal per boot naar Europa komen; in ruil daarvoor kunnen vluchtelingen legaal vanuit Turkije naar de EU.

Programma's binnen het Gemeenschappelijk Europees Asielbeleid

In 1999 besloten de Europese lidstaten in het Verdrag van Amsterdam om toe te werken naar een gezamenlijk Europees asielbeleid, het Gemeenschappelijk Europees Asielbeleid (GEAS). Op dit moment is het vierde programma van kracht. Hieronder volgt een kort overzicht van de programma's en de doelstellingen:

  • het Tampere Programma (2000-2004) had als doel om een Europese ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid te creëren
  • het Haagse Programma (2004-2009) zorgde voor de voltooiing van de basisprincipes van het GEAS. Bij de afronding van het Haagse programma waren onder andere de minimumrechten van migranten erkend en de gemeenschappelijke criteria en instrumenten voor een goed asielbeleid vastgesteld
  • het Stockholm Programma (2010-2014) streefde naar drie zaken: een verdere harmonisatie, coördinatie en onderlinge solidariteit van het Europese asielbeleid
  • het programma "Naar een open en veilig Europa" (2015-2019) bouwt voort op de vooruitgang die is geboekt na het Stockholmprogramma. Het programma streeft naar een praktischer werking van het gemeenschappelijk asielbeleid

Kritiek

Het Europese asielbeleid lokt veel kritiek uit. Terwijl Zuid-Europese landen (Malta, Italië en Griekenland) ontevreden zijn over de oneerlijke verdeling van vluchtelingen, heeft ook de Raad van Europa zich tegen het beleid uitgesproken.

Het Europees Parlement pleitte in maart 2015 voor het opnemen van bindende mensenrechtenclausules in internationale overeenkomsten. Deze clausules moeten de mensenrechten van binnenkomende asielzoekers garanderen.

Naar aanleiding van de gemaakte afspraken tussen de EU en Turkije in maart 2016 staakten hulporganisaties uit protest hun projecten in Griekenland. Dit heeft met name te maken met het naar Turkije terugsturen van asielzoekers en het ombouwen van opvangcentra tot detentiecentra.

Standpunten lidstaten

Nederland is voor een strenger asielbeleid, wat herhaaldelijk tot botsingen met de Europese Commissie heeft geleid. Zo is Nederland fel tegen gezinshereniging en heeft Nederland meerdere vermaningen gekregen over de behandeling van migranten.

De Zuid-Europese landen zijn juist sterk voor een gemeenschappelijk asielbeleid, omdat alleen op die manier hun eigen asielsystemen ontlast kunnen worden. Deze landen - Spanje, Italië, Malta en Griekenland - hebben al jaren te kampen met een stroom vluchtelingen.

De migratiecrisis die vanaf 2015 in omvang groeide heeft met name in Oostenrijk, Hongarije, Polen en andere Balkan- en Oostbloklanden tot verzet geleid. Dit resulteerde in gesloten grenzen en een streng asielbeleid.

Lees meer

Bron

Taal

Soort Informatie

Europees Bureau Eerste Kamer (EBEK)

NL

Parlementaire EuropaPoort

Europese Unie

NL

Inleiding + samenvatting van de EU wetgeving

Wie doet wat

Bij de besluitvorming op dit beleidsterrein spelen de Europese Commissie, de Raad en het Europees Parlement een rol.

Initiatief voor nieuw beleid bij de Europese Commissie

Eerstverantwoordelijk is de Eurocommissaris voor migratie, binnenlandse zaken en burgerschap (grensbewaking, Europol, asielbeleid, Schengen- en visabeleid, bestrijding grensoverschrijdende criminaliteit):

Invloed nationale parlementen

Nationale parlementen van de lidstaten kunnen binnen acht weken nadat de Europese Commissie een voorstel heeft bekendgemaakt, laten weten dat de Europese Unie zich niet met het onderwerp zou moeten bezighouden.

Vanuit het Nederlandse parlement zijn bij dit beleidsterrein betrokken:

Besluitvorming door Raad en Europees Parlement

De besluitvorming verloopt volgens de gewone wetgevingsprocedure.

De raadsformatie die beslist over het asiel- en migratiebeleid is de Raad Justitie en Binnenlandse Zaken. Besluiten worden genomen met gekwalificeerde meerderheid. Nederland wordt in deze Raad, afhankelijk van het onderwerp, vertegenwoordigd door:

Voor het Europees Parlement beoordeelt de parlementaire commissie Burgerlijke vrijheden, Justitie en Binnenlandse Zaken de voorstellen van de Europese Commissie en de eventuele aanvullingen van de Raad. Voor Nederland zijn de volgende Europarlementariërs lid:

 

Lid/leden


Plaatsvervanger(s)

2.

Meer informatie

Achtergrondartikelen

Europese Unie

Activiteitendossier

Factsheet Europees Parlement

Betrokken instanties

Statistiek

Informatie voor (im)migranten

Verenigde Naties

Delen

Terug naar boven