Antiterrorismebeleid

Kranten met berichten over terrorisme

Sinds de aanslagen van 11 september 2001 in New York, 11 maart 2004 in Madrid en 7 juli 2005 in Londen heeft terrorismebestrijding hoge prioriteit in Europa. Al sinds het einde van de 20ste eeuw werken de politie- en inlichtingendiensten van verschillende landen samen om aanslagen op burgers en instellingen te voorkomen. Sinds Europa met verschillende terroristische aanslagen werd geconfronteerd, is deze samenwerking verder uitgebreid. 

Inmiddels is voor alle grote samenwerkingsverbanden in Europa (Europese Unie, Raad van Europa, OVSE en NAVO) terrorismebestrijding een prioriteit.

De EU heeft verschillende maatregelen genomen waardoor terroristische organisaties moeilijker in Europa kunnen opereren. Zo is een lijst van terroristische organisaties en personen opgesteld, waarvan de financiële tegoeden bevroren kunnen worden, en zijn er maatregelen aangekondigd die de financiering van terroristische organisaties moeilijker maakt. Daarnaast wordt tussen de verschillende EU-landen steeds meer informatie uitgewisseld, zoals persoonsgegevens en informatie over verdachte websites.

Delen

enveloppe

Inhoud

1.

Ontwikkeling in vogelvlucht

Terrorisme vormt een bedreiging voor de veiligheid, de vrijheid en de waarden van de Europese Unie en voor haar burgers. Om voorbereid te zijn op gebeurtenissen die deze waarden in gevaar kunnen brengen, werkt de EU sinds een aantal jaar aan passend beleid. Met het Verdrag van Amsterdam (1997) zijn de grondslagen gelegd voor het optreden van de EU. Na de aanslagen in de Verenigde Staten en in Europa is het Europese optreden verder uitgebreid.

Het EU-terrorismebeleid richt zich op verschillende onderwerpen:

  • Instellingen en organen: steeds meer organen van de EU gaan nauwer samenwerken op dit gebied om gezamenlijk terrorisme aan te pakken.
  • Toegang tot en uitwisseling van informatie: hierbij wordt er EU-breed samengewerkt, maar ook met bijvoorbeeld de Verenigde Staten. Zo wisselen de EU en de VS persoonsgegevens uit van vliegtuigpassagiers.
  • Preventie: de mogelijkheid en de middelen voor terroristen moeten ontoereikend zijn. Zo werden EU-paspoorten aangepast en wordt het moeilijker om toegang te krijgen tot stoffen waar je mogelijk wapens mee kunt ontwikkelen. Ook worden de mogelijkheden om terroristische organisaties te financieren beperkt.
  • Bescherming: op dit terrein wordt vooral gewerkt aan de veiligheid van belangrijke publieke plekken en is er aandacht voor de slachtoffers.
  • Vervolging: sinds 2002 is er een Europees aanhoudingsbevel en een uitleveringsverdrag tussen EU-lidstaten.

Instellingen en organen

De EU heeft een coördinator voor terrorismebestrijding aangesteld. Sinds 17 september 2007 wordt deze functie bekleed door de Belg Gilles de Kerchove. De coördinator brengt halfjaarlijks voortgangsrapportages uit. In de laatste rapportages legt hij vooral de nadruk op de noodzaak van betere samenwerking tussen de agentschappen Europol en Eurojust, alsmede tussen de lidstaten en deze agentschappen.

In mei 2005 werd het agentschap voor de bewaking van de buitengrenzen FRONTEX ingesteld. Bovendien is het EU-agentschap Europol versterkt en zijn er extra maatregelen getroffen om burgers beter voor te bereiden op terroristische aanslagen. 

Uitwisselen van informatie

Hoog op het prioriteitenlijstje van de Verenigde Staten stond het in bezit komen van privégegevens van overkomende passagiers naar de VS, in het kader van terrorismebestrijding en veiligheidsmaatregelen. Op 18 november 2011 werd een akkoord bereikt over het verstrekken van bankgegevens aan de Verenigde Staten, het zogeheten SWIFT-akkoord. Enig inzicht in dergelijke gegevens werd toegestaan, maar niet zo uitgebreid als de VS eerst verlangden; ze mogen de gegevens niet gebruiken voor andere doeleinden dan terrorismebestrijding, en slechts een beperkte periode bewaren.

Preventie

In alle paspoorten uit de lidstaten zijn biometrische kenmerken opgenomen, zoals vingerafdrukken en een gezichtsopname. Ook zijn maatregelen getroffen tegen het gebruik van explosieven door terroristen. In 2008 stelde de Commissie regels vast over het labelen van explosieven. Zowel fabrieken, handelaars als gebruikers van explosieven moesten hun voorraadadministratie aanscherpen. Met deze maatregelen wordt het makkelijker verloren of gestolen explosieven te traceren. In november 2012 werden de restricties om grondstoffen waar explosieven van gemaakt kunnen worden, verder aangescherpt.

Bescherming

Het 2009-2011 Indicative Programme for the Instrument for Stability was een driejarenplan van de Europese Commissie met als doel terrorisme en de verspreiding van massavernietigingswapens nog feller bestrijden. Het plan richtte zich voornamelijk op drie regio's: Pakistan, Afghanistan en de Sahelregio in Afrika. In het programma stonden tevens maatregelen om het gevaar van piraterij op zee en de georganiseerde misdaad in drugs- en wapensmokkel aan te pakken.

Samenwerking met de NAVO

Na de aanslagen van 11 september 2001 verklaarde de NAVO de oorlog aan het internationale terrorisme ("war on terror"). De lidstaten van de NAVO wisselen sinds die tijd gegevens uit databanken van de geheime diensten uit. Ook startte de NAVO een grootschalige militaire operatie in Afghanistan. Onder andere Nederland en Duitsland leverden hiervoor troepen.

Lees meer

Bron

Taal

Soort informatie

Europese Unie

NL

Inleiding + samenvatting van de EU wetgeving

NAVO

EN

nieuws, officiële documenten

OVSE

EN

activiteiten en kenmerken strijd terrorisme

2.

Wie doet wat

Bij de besluitvorming op dit beleidsterrein spelen de Europese Commissie, de Raad en het Europees Parlement een rol.

Initiatief voor nieuw beleid: Europese Commissie

Eerstverantwoordelijk is de Eurocommissaris voor Binnenlandse Zaken:

Invloed nationale parlementen

Nationale parlementen van de lidstaten kunnen binnen acht weken nadat de Europese Commissie een voorstel heeft bekendgemaakt, laten weten dat de Europese Unie zich niet met het onderwerp zou moeten bezighouden.

Vanuit het Nederlandse parlement zijn bij dit beleidsterrein betrokken:

Besluitvorming door Raad en Europees Parlement

Voor maatregelen over de financiële aspecten van terrorisme (zoals bevriezing van tegoeden), en het vaststellen van minimumvoorschriften over strafbare feiten en sancties geldt de gewone wetgevingsprocedure. Het bepalen van minimum-normen voor de strafmaat op dit beleidsterrein is onderdeel van de samenwerking op het gebied van de rechtspraak. Daarvoor gelden de besluitvormingsprocedures die daar vermeld staan.

De raadsformatie die beslist over justitiële zaken is de Raad Justitie en Binnenlandse Zaken. Vertegenwoordiger voor Nederland in deze Raad is:

Voor het Europees Parlement beoordeelt de parlementaire commissie Burgerlijke vrijheden, Justitie en Binnenlandse Zaken de voorstellen van de Europese Commissie en de eventuele aanvullingen van de Raad. Voor Nederland zijn de volgende Europarlementariërs lid:

Als het Europees Parlement het (eventueel aangepaste) voorstel goedkeurt, sluit een overeenstemming in de Raad van de Europese Unie de procedure af. Nederland heeft in de Raad 13 stemmen, op een totaal van 352. Als het voorstel door de Raad is goedgekeurd, zorgt de Nederlandse regering ervoor dat het voorstel nationaal wordt uitgevoerd.

Relatie met andere terreinen

Terrorismebestrijding kan onderdeel zijn van het buitenlands beleid, het defensiebeleid en/of het criminaliteitsbeleid van de Europese Unie. Voor maatregelen op die terreinen gelden de besluitvormingsprocedures die daar vermeld staan.

EU-coördinator voor de bestrijding van terrorisme

Deze coördinator is verantwoordelijk voor de onderlinge samenhang en afstemming van initiatieven op de verschillende beleidsterreinen die zich met terrorisme bezighouden.

De huidige EU-coördinator voor de bestrijding van terrorisme is:

De functie valt onder de verantwoordelijkheid van de Hoge Vertegenwoordiger voor het Buitenlands en Veiligheidsbeleid. De huidige Hoge Vertegenwoordiger is:

3.

Meer informatie

Achtergrondartikelen

Europese Unie

Activiteitendossier

Factsheet Europees Parlement

Betrokken instanties

Delen

enveloppe

Terug naar boven