Zweden

Zweden op de kaart

Zweden is een oud, democratisch koninkrijk. Het land staat bekend als progressieve, geëmancipeerde verzorgingsstaat. Tussen 1814 en 1905 bestond er een personele unie tussen Noorwegen en Zweden. In 1995 werd het land lid van de Europese Unie, maar het heeft ervan afgezien de euro in te voeren.

Zweden kent een krijgshaftige geschiedenis met onder meer de expansie van de Vikingen (8e-10e eeuw) en militaire campagnes in Rusland (18e eeuw). Niettemin bleef het land tijdens de twee grote wereldoorlogen neutraal. Na 1945 bouwde het land tijdens kabinetten onder leiding van Tage Erlander de welvaartsstaat op, terwijl ondernemingen als Saab, Volvo, Ikea, ABB en Eriksson belangrijke posities verwierven op de wereldmarkt. Het land kent één van de meest stringente milieuwetgeving van Europa. De in 1986 vermoorde premier Olaf Palme was een vooraanstaand internationaal politicus.

Zweden komt jaarlijks in het wereldnieuws, door de uitreiking van de Nobelprijzen in de hoofdstad Stockholm. Belangrijke 20e-eeuwse auteurs zijn Per Olov Enquist, Astrid Lindgren en Pär Lagerkvist. De regisseur Ingmar Bergman en de filmdiva's Ingrid Bergman en Greta Garbo hebben hun stempel gedrukt op de twintigste-eeuwse cinema. Sinds ABBA in de jaren '70 de popmuziek blijvend beïnvloedde, komen Zweedse artiesten regelmatig terug in internationale hitlijsten.

Belangrijke sportprestaties zijn onder meer geleverd door de tennissers Björn Borg, Mats Wilander en Stefan Edberg, de schaatser Tommy Gustafsson, de skiër Ingemar Stenmark, de tafeltennisser Jan-Ove Waldner en het nationale ijshockeyteam. In 1958 bereikte Zweden in eigen land de finale van het WK-voetbal. Bekende Zweedse voetballers waren Gren, Liedholm en Nordahl en later Kindvall, Edström en Ibrahimovic. In 2004 werd op de Olympische Spelen bij drie atletieknummers goud gewonnen, bij de Spelen van Londen 2012 was er goud bij het zeilen en in Sotsji bij de cross country.

Delen

enveloppe

Inhoud

1.

Politieke situatie

Zweden

Na de parlementsverkiezingen van september 2014 is er in Zweden een minderheidskabinet gevormd van Sociaaldemocraten en Groenen onder leiding van Stefan Löfven. Daarvoor regeerde acht jaar een centrumrechts coalitiekabinet-Reinfeldt. Het kabinet-Löfven is op 3 december 2014 gevallen. Op 22 maart 2015 zijn er verkiezingen.

Na de Tweede Wereldoorlog werd de Zweedse politiek gedomineerd door de sociaaldemocraten, met Tage Erlander (1946-1969) en Olaf Palme (1969-1976) als minister-presidenten. Vanaf 1976 waren centrumrechtse kabinetten aan het bewind. Drie daarvan werden geleid door Thorbjörn Fälldin van de Centrumpartij (Centerpartiet).

Na de door de sociaaldemocraten gewonnen parlementsverkiezingen van 1982 kwam er opnieuw een kabinet-Palme. Palme werd op 12 maart 1986 vermoord, waarna Ingvar Carlsson hem opvolgde. De sociaaldemocraten bleven daarna tot 2006 aan de macht, met een onderbreking in 1991-1994 toen Carl Bildt een centrumrechts kabinet leidde. In 2006 werd Reinfeldt premier.

Bij de parlementsverkiezingen van september 2010 verloren de centrumrechtse partijen wel hun meerderheid, maar de linkse oppositie verloor nog meer. Nieuwgekozen was toen de extreemrechtse Zweden Democraten. Het kabinet-Reinfeldt daarna regeerde verder als minderheidsregering. In september 2014 won centrumlinks de verkiezingen.

2.

Staatsvorm, partijen en kiesstelsel

Zweden is een parlementaire constitutionele monarchie. De koning is staatshoofd, maar heeft sinds 1974 geen regeringsfunctie meer. De parlementsvoorzitter wijst de formateur aan. De regering wordt geleid door de minister-president (statsminister), die ook de ministers benoemt. Kabinetten moeten op een parlementaire meerderheid steunen, maar met name de sociaaldemocraten vormden vaak minderheidskabinetten.

Het parlement (Riksdag) bestaat sinds 1974 uit één Kamer en wordt voor een vaste termijn van vier jaar (tot 1994 drie jaar) gekozen. Ontbinding is mogelijk, maar is sinds 1958 niet meer voorgekomen. De Riksdag heeft (mede)wetgevende en controlerende taken.

Sinds de Grondwetsherziening van 1974 is het houden van bindende referenda mogelijk, maar referenda zijn in de praktijk meestal raadgevend. In 1994 was er een referendum over toetreding tot de EU en in 2003 over invoering van de euro.

kiesstelsel

De 349 leden van de Riksdag worden gekozen op basis van evenredige vertegenwoordiging. Kiezers kunnen of op een partij stemmen of op een specifieke kandidaat. Voor 310 zetels worden in 29 districten verkiezingen gehouden. De overige 39 zetels worden als restzetels over de gekozen partijen verdeeld. Er is een nationale kiesdrempel van vier procent en een van twaalf procent in districten.

partijen

De grootste partij van Zweden is de sociaaldemocratische arbeiderspartij SAP (Sveriges socialdemokratiska arbetareparti of kortweg Socialdemokraterna). Zij vormt met de Vänsterpartiet (V) en Miljöpartiet de Gröna (MP) een rood-groene coalitie (De rödgröna). De Vänsterpartiet (Linkse partij) is de voormalige communistische partij en is te vergelijken met de Nederlandse SP. De MP is het GroenLinks van Zweden.

Ter rechterzijde staat de Allians för Sverige, die wordt gevormd door de gematigde coalitiepartij (Moderata samlingspartiet, of kortweg Moderaterna) de Centerpartiet (C), Folkpartiet liberalema (FP) en Kristdemokraterna (KD, tot 1996 KDS).

Moderaterna is de conservatief-liberale partij, maar is in het Europees Parlement aangesloten bij de christendemocratische EVP. Dat geldt eveneens voor de christendemocratische (christen-sociale) KD. De Centerpartiet is conservatief sociaal-liberaal, terwijl de FP (Liberale Volkspartij) progressief sociaal-liberaal is.

Bij de verkiezingen van 2010 behaalde de extreemrechtse, antimigratiepartij Sverigedemokraternas (Zweden Democraten) voor het eerst zetels.

3.

Zetelverdeling Riksdag vanaf 1970

jaar

SAP

V

MP

M

C

FP

KD

Ov.

verkiezingsdatum

1970

163

17

 

41

71

58

   

20 september

1973

156

19

 

51

90

34

   

16 september

1976

152

17

 

55

86

39

   

19 september

1979

154

20

 

73

64

38

   

16 september

1982

166

20

 

86

56

21

   

19 september

1985

159

19

 

76

44

51

   

15 september

1988

156

21

20

66

42

44

   

18 september

1991

138

16

 

80

31

33

26

15

15 september

1994

161

22

18

80

27

26

15

 

18 september

1998

131

43

16

82

18

17

42

 

20 september

2002

144

30

17

55

22

48

33

 

15 september

2006

130

22

19

97

29

28

24

 

17 september

2010

112

19

25

107

23

24

19

20

19 september

2014

113

21

24

84

22

19

17

49

14 september

4.

Kabinetten vanaf 1970

naam

periode

kleur

partijen

belangrijke ministers

Palme I

14 oktober 1969-8 oktober 1976

sociaaldem.

SAP

BuZa: Nilsson

1971 Wickman

1973 Andersson

Fälldin I

8 oktober 1976-18 oktober 1978

centrumrechts

M-CP-FP

BuZa: Söder

vmp: Ullsten

Ullsten

18 oktober 1978-12 oktober 1979

liberaal

FP

BuZa: Blix

Fälldin II

12 oktober 1979-22 mei 1981

centrumrechts

M-CP-FP

BuZa: Ullsten

Fälldin III

22 mei 1981-8 oktober 1982

centrumrechts

CP-FP

BuZa: Ullsten

Palme II

8 oktober 1982-12 maart 1986

sociaaldem.

SAP

vmp: Carlsson

BuZa: Bodström1985: Andersson

Carlsson I

12 maart 1986-27 februari 1990

sociaaldem.

SAP

BuZa: Andersson

Carlsson II

27 februari 1990-4 oktober 1991

sociaaldem.

SAP

BuZa: Andersson

Bildt

4 oktober 1991-7 oktober 1994

centrumrechts

M-CP-FP-KDS

BuZa: af Ugglas

Carlsson III

7 oktober 1994-22 maart 1996

sociaaldem.

SAP

BuZa: Hjelm-Wallén

Fin: Persson

Persson

22 maart 1996-6 oktober 2006

sociaaldem.

SAP

BuZa: Hjelm-Wallén

1998: Lindh

2003: Freivalds

2006: Eliasson

Reinfeldt I

6 oktober 2006-5 oktober 2010

centrumrechts

M-CP-FP-KD

BuZa: Bildt

Fin: Borg

Reinfeldt II

5 oktober 2010-3 oktober 2014

centrumrechts

M-CP-FP-KD

BuZa: Bildt

Fin: Borg

Löfven

3 oktober 2014

links

SAP-MP

BuZa: Wallström

Fin: Andersson

5.

Kerngegevens

hoofdstad

Stockholm

staatshoofd

Koning Carl-Gustaf XVI (vanaf 19 september 1973); Kroonprinses Victoria, dochter van de monarch (geboren op 14 juli 1977)

regeringsleider

Premier Fredrik Reinfeldt (vanaf 5 oktober 2006); Vice-premier Jan Bjorklund (vanaf 5 oktober 2010)

6.

Bevolking

aantal inwoners

9.723.809

1,9% van de EU

% van de bevolking jonger dan 15

16.9% (mannen: 847.611/vrouwen: 800.213)

 

% van de bevolking van 15 t/m 24

12.3% (mannen: 617.054/vrouwen: 582.755)

 

% van de bevolking van 25 t/m 54

39.2% (mannen: 1.937.091/vrouwen: 1.872.070)

 

% van de bevolking van 55 t/m 64

11.7% (mannen: 571.079/vrouwen: 568.093)

 

% van de bevolking ouder dan 65

20.5% (mannen: 882.653/vrouwen: 1.045.190)

 

gemiddelde levensverwachting

81.89 jaar

 

geletterdheid

99%

 

7.

Economie

bruto binnenlands product (bbp)

$393,8 miljard

2,4% van de EU

bijdrage van landbouw aan bbp

2%

 

bijdrage van industrie aan bbp

31.3%

 

bijdrage van dienstensector aan bbp

66.8%

 

werkloosheid

8.1%

 

8.

Geografie

oppervlakte

450.295 km²

10,0% van de EU

laagste punt

reclaimed bay of Lake Hammarsjon, near Kristianstad -2.4 m

 

hoogste punt

Kebnekaise 2111 m

 

9.

Positie in Europa

aantal zetels in het
Europees Parlement

20 van de 754 zetels

gastland Europese
organen

 

prominenten in
Europa

Europese Commissie:

Cecilia Malmström (belast met handel)
 
Bovenstaande gegevens zijn voor een belangrijk deel gebaseerd op het CIA World Factbook.

10.

Volkslied

Titel: Du gamla, Du fria

11.

Staatkundige ontwikkelingen

03.12.2014
Parliament rejects (182-153) the budget presented by the prime minister, Stefan Löfven, who calls new elections for March 22, 2015.
 
06.11.2014
Former governor of Halland (1978-79) and Göteborg och Bohus (1979-80) Carl Persson dies.
 
02.10.2014
Parliament endorses Stefan Löfven as prime minister (132-49 with 154 abstentions). On October 3 the new government, with Margot Wallström as foreign minister, Peter Hultqvist as defense minister, and Magdalena Andersson as finance minister, takes office.
 
14.09.2014
In parliamentary elections, the Social Democrats win 31.3% of the vote (113 of 349 seats), the Moderates 23.2% (84), the Sweden Democrats 12.9% (49), the Greens 6.8% (24), the Centre Party 6.1% (22), the Left Party 5.7% (21), the People's Party 5.4% (19), the Christian Democrats 4.6% (17), and the Feminist Initiative 3.1% (0). Turnout is 83.3%. On September 18 the speaker of parliament asks Social Democrat leader Stefan Löfven to form a government.
 
16.07.2013
Former governor of Blekinge (1974-92) Camilla Odhnoff dies.
 
 
Bron: www.rulers.org

Delen

enveloppe

Terug naar boven