Polen

Polen op de kaart

De Republiek Polen maakte sinds de val van het communisme in Oost-Europa in 1989 een democratische ontwikkeling door. Het overwegend katholieke land trad per 1 mei 2004 toe tot de Europese Unie.

Polen maakte al sinds vóór de Middeleeuwen deel uit van de hoofdstroming in de culturele ontwikkeling van Europa. Het land heeft zich ontwikkeld tot een schoolvoorbeeld van een liberale democratie met eerbied voor de rechten van minderheden. Bij de val van het communistische bewind speelde de leider van de vrije vakbond Solidariteit, Lech Walesa, een belangrijke rol. Hij won in 1983 de Nobelprijs voor de vrede. In 1978 werd de aartsbisschop van Krakow, Karol Wojtyla, onder de naam Johannes Paulus II de eerste niet-Italiaanse paus sinds 1522.

Het land heeft Europa figuren van groot belang geschonken. Zo toonde de astronoom Copernicus in 1543 aan dat de aarde niet het middelpunt van het heelal is. Marie Sklodowska (getrouwd met Pierre Curie) won in 1903 de Nobelprijs voor de natuurkunde voor haar onderzoek naar radioactiviteit. Leidende culturele figuren zijn onder meer de componisten Chopin en Górecki, en de filmregisseurs Andrzej Wajda en Krzysztof Kieslowski. De dichteres Wislawa Szymborska won in 1996 de Nobelprijs voor literatuur.

Bekende Poolse sporters waren de hardloopster Irena Szewinska, de roeier Tomasz Kucharski, de wielrenners Lang, Jaskula en Kwiatkowski, en de voetballers Tomaczewski, Lubanski, Deyna en Lato. Op de Olympische Spelen van Peking werden gouden medailles gewonnen bij het roeien, kogelstoten en de ritmische gymnastiek. In Londen behaalden de kogelstoter Majewski en de gewichtheffer Zielinski goud en Sotjsi was er goud voor Brodka (1500 meter schaatsen), Kowalcyk (10 km cross country) en Stoch (skispringen).

Delen

enveloppe

Inhoud

1.

Politieke situatie

Zaal parlement Polen
Bron: IPU.org

Polen wordt sinds de parlementsverkiezingen van oktober 2007 geregeerd door een coalitie van twee katholieke (conservatief-liberale) partijen. Donald Tusk, de leider van de grootste coalitiepartij, Burgerforum, istoen  premier geworden. Op 9 oktober 2011 waren er parlementsverkiezingen, die werden gewonnen door de zittende regeringspartijen, waarna een tweede kabinet-Tusk aantrad. Vanwege zijn benoeming tot vaste voorzitter van de Europese Raad is Tusk op 22 september 2014 opgevolgd door Ewa Kopacz

Na de val van het communisme in 1989 werd de parlementaire democratie met een meerpartijenstelsel ingevoerd. Aanvankelijk speelden politici afkomstig uit de vakbond Solidarność een belangrijke rol. Er waren toen veel partijen (in 1991 29 in het Lagerhuis) en coalitiewisselingen. Na 1995 ontstond een stabieler beeld. Kabinetten werden tussen 1995 en 2005 (met een onderbreking in 1997-2001) veelal geleid door socialistische premiers. De socialisten regeerden geregeld samen met de Poolse Volkspartij. In 1997-2001 was de rechts-liberaal Jerzy Buzek minister-president.

In de jaren 2005-2007 regeerden twee overwegend rechtse, nationalistische kabinetten. In 2006-2007 was Jaroslav Kaczynski van de partij 'Recht en Rechtvaardigheid' daarvan de leider. Zijn tweelingbroer Lech was tezelfdertijd president.

2.

Staatsvorm, partijen en kiesstelsel

Polen is een parlementaire republiek met als staathoofd een president, die beperkte bevoegdheden heeft. De voor vijf jaar rechtstreeks gekozen president heeft bij wetgeving een vetorecht, maar dat kan teniet worden gedaan door een 3/5-meerderheid van het parlement. De president heeft wel belangrijke representatieve functies. De feitelijke regeermacht komt toe aan het kabinet.

Na het verongelukken van de in 2005 gekozen Lech Kazynski werd in augustus 2010 Bronislav Komorowski president. Voorgangers van hem waren Lech Walesa (1990-1995) en Aleksandr Kwasniewski (1995-2005).

Het kabinet heeft de uitvoerende macht en samen met het parlement (Nationale Vergadering, Zgromadzenie Narodowe) de wetgevende macht. Het parlement bestaat uit twee Kamers, het Lagerhuis (Sejm) en de Senaat (Senat). De Senat kan wetsvoorstellen wijzigen en blokkeren, maar het veto kan door de Sejm ongedaan worden gemaakt. Een kabinet kan alleen aantreden na aanneming van een motie van vertrouwen in de Sejm.

Polen heeft een Constitutioneel Hof dat wetten aan de Grondwet kan toetsen en kent referenda. Er was in 2003 referendum over toetreding van Polen tot de EU.

kiesstelsel

De 460 leden van de Sejm worden voor vier jaar gekozen op basis van evenredige vertegenwoordiging in combinatie met kiesdistricten. In kiesdistricten worden afhankelijk van het inwonertal 7 tot 19 afgevaardigden gekozen. Er is een vaste zetel voor de Duits-sprekende minderheid.

De 100 leden van de Senat worden eveneens rechtstreeks gekozen in kiesdistricten op basis van een meerderheidsstelsel. Ieder district kiest twee senatoren.

partijen

De belangrijkste partijen zijn PO, PSL, PiS en LiD. PO (Platforma Obywatelska, Burgerplatform) is een in 2001 gevormde conservatief-liberale katholieke partij. De partij is aangesloten bij de EVP. Dat geldt ook voor de meer agrarisch-nationalistische PSL (Polskie Stronnictwo Ludowe, Poolse Volkspartij). In oktober 2010 scheidde een deel van de linkerzijde van PO zich af onder leiding van Janusz Palikot. Hij stichtte RP (Ruch Palikota, Beweging van Palikot), die centrumlinks en antiklerikaal is.

Ter rechterzijde bevinden zich de nationalistische conservatief-katholieke partijen PiS (Prawo i Sprawiedliwosc, Recht en Rechtvaardigheid) en de LPR (Liga Polskich Rodzin, Liga van Poolse Families). Tot de verkiezingen van 2007 speelde ook de populistisch-nationalistische SRP (Samoobrona Rzeczpospolitej Polskiej, Zelfverdediging van de Poolse Republiek) van Andrzej Lepper een belangrijke rol.

Ter linkerzijde staat LiD (Lewica i Demokraci, 'Links en Democraten') dat in 2006 ontstond uit een fusie van de socialistische partijen SLD  (Sojusz Lewicy Demokratycznej) en UP (Unia Pracy, Arbeidersunie) en enkele kleine links-liberale partijen.

Tot 2001 speelde AWS (Akcja Wyborcza Solidarność, Kiesactie Solidariteit) een voorname rol. Die breed samengestelde coalitiepartij kwam voort uit de vakbond Solidarność  en de liberale UW (Unia Wolności, Vrijheidsunie).

3.

Zetelverdeling Sejm vanaf 1993

jaar

SLD

LiD

UP

AWS

PO

UW

PSL

PiS

SRP

LPR

Ov.

datum

1993 

171

41

   

74

132

     

42

19 sept.

1997

164

 

201

 

60

27

     

8

21 sept.

2001

216

   

65

 

42

44

53

38

2

23 sept.

2005

55

   

133

2

25

155

56

34

2

25 sept.

2007

53

   

209

 

31

166

   

1

21 okt.

         

RP

           

2011

27

   

207

40

28

157

   

1

9 okt.

4.

Kabinetten vanaf 1993

naam

periode

kleur

partijen

belangrijke ministers

Pawlak II

26 oktober 1993-6 maart 1995

centrumlinks

SLD-PSL

BuZa: Olechowski

Oleksy

6 maart 1995-7 februari 1996

centrumlinks

SLD-PSL

BuZa: Bartoszweski

1995 Rosati

Cimoszewicz

7 februari 1996-17 oktober 1997

centrumlinks

SLD-PSL

BuZa: Rosati

Buzek

31 oktober 1997-19 oktober 2001

centrum

AWS-UW

2000: AWS

BuZa: Geremek

2000 Bartoszewski

Miller

19 oktober 2001-2 mei 2004

centrumlinks

SLD-UP-PSL

BuZa: Cimoszewicz

Belka I

2 mei-11 juni 2004 (geen vertrouwen)

sociaaldem.

SLD

BuZa: Cimoszewicz

Belka II

11 juni 2004-31 oktober 2005

sociaaldem.

SLD

BuZa: Cimoszewicz

2005 Rotfeld

Marcinkiewicz

31 oktober 2005-14 juli 2006

nationalistisch 

PiS

BuZa: Meller

J. Kaczynski

14 juli 2006-16 november 2007

nationalistisch

PiS-SRP-LPR

BuZa: Fotyga

Tusk I

16 november 2007-18 november 2011

centrumrechts

PO-PSL

BuZa: Sikorski

Tusk II 

18 november 2011-22 september 2014

centrumrechts

PO-PSL

BuZa: Sikorski

Kopacz

22 september 2014 - heden

centrumrechts

PO-PSL

BuZa: Schetyna

5.

Kerngegevens

hoofdstad

Warschau

staatshoofd

President Bronislaw Komorowski (vanaf 6 augustus 2010)

regeringsleider

Premier Donald Tusk (vanaf 16 november 2007); Vicepremiers Janusz Piechocinski (vanaf 6 december 2012) en Elzbieta Bienkowska (vanaf 27 november 2013)

6.

Bevolking

aantal inwoners

38.346.279

7,5% van de EU

% van de bevolking jonger dan 15

14.6% (mannen: 2.876.264/vrouwen: 2.716.569)

 

% van de bevolking van 15 t/m 24

11.9% (mannen: 2.333.627/vrouwen: 2.235.228)

 

% van de bevolking van 25 t/m 54

43.8% (mannen: 8.459.153/vrouwen: 8.355.491)

 

% van de bevolking van 55 t/m 64

14.7% (mannen: 2.658.106/vrouwen: 2.973.933)

 

% van de bevolking ouder dan 65

14.5% (mannen: 2.224.569/vrouwen: 3.513.339)

 

gemiddelde levensverwachting

76.65 jaar

 

geletterdheid

99.7%

 

7.

Economie

bruto binnenlands product (bbp)

$814 miljard

5,0% van de EU

bijdrage van landbouw aan bbp

4%

 

bijdrage van industrie aan bbp

33.3%

 

bijdrage van dienstensector aan bbp

62.7%

 

werkloosheid

10.3%

 

8.

Geografie

oppervlakte

312.685 km²

7,0% van de EU

laagste punt

near Raczki Elblaskie -2 m

 

hoogste punt

Rysy 2499 m

 

9.

Positie in Europa

aantal zetels in het
Europees Parlement

51 van de 754 zetels

gastland Europese
organen

 

prominenten in
Europa

Europese Commissie:

Elżbieta Bieńkowska (belast met interne markt, industrie, ondernemingen, het midden- en kleinbedrijf en ruimtevaart)

vaste voorzitter Europese Raad:

Donald Tusk
 
Bovenstaande gegevens zijn voor een belangrijk deel gebaseerd op het CIA World Factbook.

10.

Volkslied

Titel: Mazurek Dabrowskiego

11.

Staatkundige ontwikkelingen

09.09.2014
Donald Tusk resigns as prime minister. The president accepts the resignation on September 11 and on September 15 asks Ewa Kopacz to form a government. On September 19 she designates Grzegorz Schetyna as foreign minister and Teresa Piotrowska as interior minister. The new government is sworn in on September 22.
 
25.06.2014
The government of Prime Minister Donald Tusk wins a confidence vote in parliament (237-203).
 
25.05.2014
Former first secretary of the Polish United Workers' Party (1981-89), prime minister (1981-85), chairman of the Council of State (1985-89), and president (1989-90) Wojciech Jaruzelski dies.
 
10.01.2014
Former prime minister (1985-88) Zbigniew Messner dies.
 
20.11.2013
In a government reshuffle, Mateusz Szczurek is appointed finance minister. He takes office November 27.
 
 
Bron: www.rulers.org

Delen

enveloppe

Terug naar boven