Litouwen

Litouwen op de kaart

De Republiek Litouwen is de zuidelijkste van de drie Baltische staten. Het land werd in 1990 onafhankelijk van de Sovjet-Unie, waarvan het sinds 1940 deel uitmaakte. Op 1 mei 2004 werd Litouwen lid van de Europese Unie.

Litouwen was aan het begin van de vijftiende eeuw het middelpunt van een rijk dat zich bijna tot de Zwarte Zee uitstrekte. De universiteit in de hoofdstad Vilnius is één van de oudste in Europa, en het geografische centrum van het continent Europa ligt in het Litouwse dorp Bernotai.

In Litouwen is basketbal de belangrijkste sport. Bekendste speler was Arvydas Sabonis, die goud won met de Sovjet Unie bij de Olympische Spelen van 1988. Litouwen won sinds de onafhankelijkheid drie keer brons bij de Olympische Spelen. Het land is het verder vaderland van schaakgrootmeester Aloyas Kveinys. Bekende Litouwse wielrensters waren Diana Ziliute, Edita Pucinskaite en Jolanta Polikeviciute, die allen het wereldkampioenschap op de weg wonnen. Olympische medailles werden verder gewonnen bij onder meer discuswerpen, zeilen, worstelen en de moderne vijfkamp.

Delen

enveloppe

Inhoud

1.

Politieke situatie

Na de verkiezingen van oktober 2008 trad een centrumrechts kabinet aan, gesteund door de christendemocratische (conservatieve) partij, een conservatief-liberale, een liberale centrumpartij en een populistische liberale partij. Premier is de leider van de christendemocraten Andrius Kubilius. Door het versplinterde politieke landschap is altijd coalitievorming nodig om een kabinet te kunnen vormen. In oktober 2012 zijn er parlementsverkiezingen geweest, die winst opleverden voor de linkse oppositie.

Na de onafhankelijkheid van Litouwen in maart 1990 domineerden aanvankelijk de conservatieven en socialisten (voormalige communisten) de Litouwse politiek. Staatshoofd werd in 1990 Vytautas Landsbergis, één van de leiders van de vernieuwings- en onafhankelijkheidsbeweging Sajūdis. Hij werd in 1993 opgevolgd door de voormalige hervormingsgezinde communist Algirdas Brazauskas.

Tussen 1996 en 2001 was er sprake van politieke instabiliteit met diverse kabinetswisselingen. In de jaren 2001-2008 regeerden kabinetten van socialisten en liberalen onder leiding van Brazauskas en (vanaf 2006) diens opvolger Gediminas Kirkilas.

2.

Staatsvorm, partijen en kiesstelsel

Litouwen is een parlementaire republiek met een gekozen president als staatshoofd. De presidentsverkiezingen worden om de vijf jaar gehouden. Een zittende president kan één keer worden herkozen. Momenteel is oud-eurocommissaris Dalia Grybauskaite president. Zij volgde in 2009 de onafhankelijke Valdas Adamkus op, die sinds 1998 president was. In 2014 werd zij herkozen, waardoor zij aan haar tweede ambtstermijn mocht beginnen.

De feitelijke regeermacht berust bij het kabinet onder leiding van de minister-president, die formeel door de president wordt benoemd. Een kabinet moet het vertrouwen krijgen van het parlement om te kunnen gaan regeren. Kabinet en parlement oefenen de wetgevende macht uit.

Er is een uit één Kamer bestaand parlement (Seimas), dat voor vier jaar wordt gekozen.

Litouwen heeft een Constitutioneel Hof dat wetten kan toetsen aan de Grondwet.

kiesstelsel

De 141 leden van de Seimas worden via een gemengd kiesstelsel gekozen. Verkiezingen vinden plaats in 71 enkelvoudige kiesdistricten. Daar is een absolute meerderheid vereist om de zetel te winnen. Als geen kandidaat die meerderheid haalt, volgt een tweede ronde tussen de twee kandidaten die de meeste stemmen behaalden. De overige 70 leden worden via een lijstenstelsel op basis van evenredige vertegenwoordiging gekozen. Er geldt een landelijke kiesdrempel van vijf procent.

partijen

Litouwen kent een veelheid aan partijen, waaronder een kleine partij van de Poolse minderheid en enkele populistische partijen. Veel partijen zijn door afsplitsing ontstaan, maar geregeld worden ook nieuwe partijen gevormd door fusies.

Aanvankelijk speelde de LDDP (Lietuvos Demokratinė Darbo Partija, Democratische Arbeiderspartij van Litouwen) een voorname rol. De LDDP, de opvolger van de communistische partij, verenigde zich in 2001 met de sociaaldemocratische partij tot de LSDP (Lietuvos Socialdemokratu Partija).

De belangrijkste centrumrechtse (christendemocratische, conservatieve) partij is TS-LK (Tėvynės Sąjunga-Lietuvos Krikščionys Demokratai, Vaderlandspartij-Litouwse Christendemocraten). TS kwam voort uit de door Landsbergis geleide rechtervleugel van Sajūdis. Sinds 2008 vormen TS en LKD, één christendemocratische partij.

In 1998 ontstond de sociaal-liberale partij NS (Naujoji Sąjunga, Nieuwe Unie), die zowel samen met de liberalen als de sociaaldemocraten regeerde. In 2011 ging deze partij op in DP (Darbo Partija, Arbeiderspartij), een liberale, maar populistische partij die in 2003 ontstond.

In 2003 werd tevens LiCS (Liberalu ir Centro Sajunga, Liberale en Centrumunie) gevormd; een liberale, centrumrechtse partij waarin de liberale LLS (Lietuvos Laisvės Sąjunga, Litouwse Vrijheidsunie), LCS (Lietuvos Centro Sajunga, Litouwse Centrum Unie) en MKDS (Moderniuju Krikščioniu Demokratu Sajunga, Moderne Christendemocratische Unie) opgingen. MKDS was een afsplitsing van de conservatievere LKD.

Tot het centrumrechtse blok behoorde ook de in 2008 opgerichte TPP (Tautos Prisikėlimo Partija, Nationale Wederopstandspartij), een uit de showbusiness afkomstige partij, die tegen de gevestigde politieke orde is. De partij ging in 2011 op in LiCS.

Het conservatief-liberale LRLS (Lietuvos Respublikos Liberalu Sajūdis, Liberale Beweging van de Republiek Litouwen) ontstond in 2005 als afsplitsing van LiCS. De partij richt zich op de jonge(re) middenklasse in de steden.

Als afsplitsing van de liberale partij ontstond in 2002 TT (Tvarka ir Teisingumas, Orde en Gerechtigheid), een conservatief-liberale en nationalistische partij.

In 2012 haalde een nieuwe populistische partij, DK (Drasos Kelias, 'de weg van de moed') zeven zetels.

In 2005 werd als belangenpartij voor landbouwers en middenstanders LVLS (Lietuvos Valstiečiu Liaudininku Sajunga, Litouwse Boerenvolkspartij) gevormd, dat echter diverse 'voorgangers' kende. Bekendste politica van de 'Boerenpartij' was Kazimiera Prunskienė, die in 1990-1991 de eerste premier was na herwinning van de onafhankelijkheid.

3.

Huidige kabinet

Het (tweede) kabinet-Kubilius bestaat uit ministers van TS-LK, TPP, LiCS en LRLS. Tot 2008 was de huidige Litouwse eurocommissaris Algirdas Šemeta minister van financiën. Minister van Buitenlandse Zaken is Audronius Ažubalis (TS-LK).

4.

Zetelverdeling Seimas vanaf 1996

jaar

TS

LKD

LDDP

LSDP

DP

LiCS

LRLS

TPP

TT

NS

Ov.

tot.

data

1996

70

16

12

12

 

13

     

15

138

20 okt./

10 nov.

2000

9

2

17

27

 

34

   

29

22

140

8/22 okt.

2004

25

 

39

31

18

   

10

11

17

141

10/24 okt.

 

TS-LK

                     

2008

45

 

25

10

8

11

16

15

1

11

141

12/26 okt.

2012

33

 

38

29

-

10

 

11

 

20

140

14/28 okt.

5.

Kabinetten vanaf 1996

naam

periode

kleur

partijen

belangrijke ministers

Vagnorius II

27 november 1996-4 mei 1999

centrumrechts

TS-LKD-LCS

BuZa: Saudargas

Degutiene I

4-18 mei 1999

interim

 

BuZa: Saudargas

Paksas I

18 mei 1999-27 oktober 1999

centrumrechts

TS-LKD

BuZa: Saudargas

Degutiene II

27 oktober 1999-3 november 1999

interim

 

BuZa: Saudargas

Kubilius I

3 november 1999-26 oktober 2000

centrumrechts

TS-LKD

BuZa: Saudargas

Paksas II

26 oktober 2000-20 juni 2001

liberaal

LLS-NS

BuZa: Valionis

Gentvilas

20 juni 2001-3 juli 2001

(geen vertrouwen)

 

BuZa: Valionis

Brazauskus I

3 juli 2001-14 december 2004

'paars'

LSDP-NS-LLS

BuZa: Valionis

Brazauskus II

14 december 2004-1 juni 2006

centrumlinks

LSDP-DP-NS

BuZa: Valionis

Balcytis

1 juni-4 juli 2006

(geen vertrouwen)

 

BuZa: Valionis

Kirkilas

4 juli 2006-9 december 2008

'paars'

LSDP-LiCS-DP-LVLS

BuZa: Vaitiekunas

Kubilius II

9 december 2008-

centrumrechts

TS/LK-TPP-LRLS-LiCS

BuZa: Usackas

2010: Azubalis

6.

Kerngegevens

hoofdstad

Vilnius

staatshoofd

President Dalia Grybauskaite (vanaf 12 juli 2009)

regeringsleider

Premier Algirdas Butkevicius (vanaf 22 november 2012)

7.

Bevolking

aantal inwoners

3.505.738

0,7% van de EU

% van de bevolking jonger dan 15

13.5% (mannen: 243.001/vrouwen: 230.674)

 

% van de bevolking van 15 t/m 24

12.5% (mannen: 224.584/vrouwen: 214.184)

 

% van de bevolking van 25 t/m 54

44.7% (mannen: 782.238/vrouwen: 785.521)

 

% van de bevolking van 55 t/m 64

12.2% (mannen: 193.374/vrouwen: 235.595)

 

% van de bevolking ouder dan 65

16.8% (mannen: 207.222/vrouwen: 389.345)

 

gemiddelde levensverwachting

75.98 jaar

 

geletterdheid

99.7%

 

8.

Economie

bruto binnenlands product (bbp)

$67,43 miljard

0,4% van de EU

bijdrage van landbouw aan bbp

3.7%

 

bijdrage van industrie aan bbp

28.3%

 

bijdrage van dienstensector aan bbp

68%

 

werkloosheid

12.4%

 

9.

Geografie

oppervlakte

65.300 km²

1,5% van de EU

laagste punt

Baltic Sea 0 m

 

hoogste punt

Aukstojas 294 m

 

10.

Positie in Europa

aantal zetels in het
Europees Parlement

11 van de 754 zetels

stemgewicht in de
Raad van Ministers

7 van de 345 stemmen

gastland Europese
organen

 

prominenten in
Europa

Europese Commissie:

Algirdas Semeta (belast met belastingen, douaneunie, financieel toezicht en fraudebestrijding)
 
Bovenstaande gegevens zijn voor een belangrijk deel gebaseerd op het CIA World Factbook.

11.

Volkslied

Titel: Tautiska Giesme

12.

Staatkundige ontwikkelingen

11.05.2014
In the first round of presidential elections, incumbent Dalia Grybauskaite (independent) wins 46.6% of the vote, Zigmantas Balcytis (Social Democratic Party) 13.8%, Arturas Paulauskas (Labour Party) 12.2%, Naglis Puteikis (independent) 9.5%, Valdemar Tomasevski (Electoral Action of Poles in Lithuania) 8.4%, Arturas Zuokas (Homeland Revival and Perspective) 5.3%, and Bronis Rope (Lithuanian Peasant and Greens Union) 4.2%; turnout is 52.1%. The runoff is held on May 25, Grybauskaite winning 59% of the vote and Balcytis 41%; turnout is 47.3%.
 
07.12.2012
President Dalia Grybauskaite approves the proposed cabinet of Algirdas Butkevicius (except two ministers), including Linas Linkevicius as foreign minister, Juozas Olekas as defense minister, Dailis Barakauskas as interior minister, and Rimantas Sadzius as finance minister. On December 13 the parliament approves the government program (83-39) and the government is sworn in.
 
22.11.2012
Parliament approves Algirdas Butkevicius as prime minister (90-40).
 
14.10.2012
In the first round of parliamentary elections, the Labour Party wins 20.7% of the vote (17 of the 70 proportional representation seats), the Social Democratic Party 19.2% (15), the Homeland Union 15.7% (13), the Liberal Movement 9% (7), the Way of Courage 8.3% (7), Order and Justice 7.6% (6), and Electoral Action of Poles in Lithuania 6.1% (5). Turnout is 52.9%. Only 3 of the 71 constituency seats are allocated in the first round (one each to the Labour Party, Social Democratic Party, and Electoral Action of Poles in Lithuania). The 68 remaining seats (except one where the first-round result was declared invalid) are decided in the second round on October 28 (turnout 35.9%), the Social Democrats winning 22 (for a total of 38), the Homeland Union 20 (33), Labour 11 (29), Order and Justice 5 (11), Liberal Movement 3 (10), independents 3 (3), Electoral Action of Poles 2 (8), Lithuanian Peasant and Greens Union 1 (1).
 
12.04.2012
Arturas Melianas is appointed as interior minister, effective April 16.
 
 
Bron: www.rulers.org

Delen

enveloppe

Terug naar boven