Denemarken

Denemarken

Het koninkrijk Denemarken is één van de meest welvarende Europese landen. Het land heeft een overwegend landelijk karakter en de agrarische sector is belangrijk. Sinds 1973 is Denemarken lid van de Europese Unie (destijds Europese Gemeenschap), maar er bestaat veel 'euroscepsis'.

Zo werd het Verdrag van Maastricht aanvankelijk (in 1992) in een referendum afgewezen en werd in 2002, toen in elf andere EU-lidstaten de euro werd ingevoerd, de Deense kroon gehandhaafd.

De oorsprong van de Deense natie ligt bij de Vikingen, die van de negende tot de elfde eeuw hun stempel drukten op de Europese geschiedenis. Deense expedities uit die tijd, onder leiding van Erik de Rode en Leif Eriksson, leidden tot de ontdekking van IJsland en Groenland. Tot de achttiende eeuw was Denemarken de spil in de handel tussen Noord- en West-Europa.

Belangrijke Deense persoonlijkheden zijn de Nobelprijswinnaar Niels Bohr (één van de grondleggers van de atoomfysica) en Hans Christian Andersen, die de Europese literatuur verrijkte met sprookjes als de prinses op de erwt, het lelijke jonge eendje, en de rode schoentjes.

Belangrijke sportprestaties werden geleverd door het Deens voetbalelftal dat in 1992, met sterspelers als Elkjaer Larssen, Michael Laudrupp, Arnesen en Lerby, Europees kampioen werden. De badmintonspeler Hoyer Larsen won Olympisch goud bij het badminton. Deense sporters wonnen regelmatig Olympische medailles bij het baanwielrennen en het roeien; in 2008 en 2012 was er ook goud bij het zeilen. Een bekende Deense wielrenner was Rolf Sörensen, die veel klassiekers won. Tennisspeelster Caroline Wozniacki bereikte in 2010 de nummer één-plaats van wereldranglijst.

Delen

enveloppe

Inhoud

1.

Politieke situatie

Na de parlementsverkiezingen van 15 september 2011 die werden gewonnen door het linkse blok (Rode Alliantie),  is een links minderheidskabinet gevormd met de sociaaldemocrate Helle Thorning-Schmidt als premier. Daarvoor regeerde tien jaar centrumrechtse minderheidskabinetten, met steun van de rechts-populistische Deense Volkspartij (Dansk Folkeparti). Premiers waren toen Anders Fogh Rasmussen, en sinds april 2009 Lars Løkke Rasmussen. In januari 2014 trad de kleine Socialistische Volkspartij uit de coalitie uit onvrede over het belangrijke aandeel dat de bank Goldman Sachs in het Deense staatsenergiebedrijf had gekregen.

De Deense politiek werd lange tijd gedomineerd door de sociaaldemocraten (Socialdemokraterne, SD). In 1982 vormde de conservatief Poul Schlüter een centrumrechts minderheidskabinet van conservatieven (Det Konservative Folkeparti),  liberalen (Venstre), centrumdemocraten (Centrum-Demokraterne) en christendemocraten (Kristeligt Folkeparti, nu Kristendemokraterne). In de periode 1990-2001 waren de sociaaldemocraten opnieuw aan het bewind met kabinetten waaraan enige jaren ook radikalen (Det Radikale Venstre, DRV), en aanvankelijk tevens centrumdemocraten en christendemocraten deelnamen.

2.

Staatsvorm, partijen en kiesstelsel

Denemarken is een constitutionele parlementaire monarchie. Net als in Nederland is de koning(in) onschendbaar en zijn de ministers verantwoordelijk. Een kabinet mag aanblijven, zolang het niet het vertrouwen van het parlement verliest. Meestal worden door twee partijen (of soms zelfs één partij) minderheidskabinetten gevormd, die met steun van één of twee andere partijen kunnen regeren.

kiesstelsel

Sinds 1953 kent Denemarken een eenkamerstelsel. Het parlement (Folketing) telt 175 leden en daarnaast zijn er vier leden voor Groenland en de Faröer Eilanden. Ten minste iedere vier jaar zijn er verkiezingen. Van de parlementsleden worden er 135 in districten gekozen op basis van evenredige vertegenwoordiging. De overige veertig leden worden naar evenredigheid verdeeld via de landelijke verkiezingsuitslag. Er is een kiesdrempel van twee procent.

Denemarken kent referenda. In 2000 werd bijvoorbeeld invoering van de euro in een referendum afgewezen.

partijen

Denemarken heeft een meerpartijenstelsel. Naast sociaaldemocraten, liberalen, conservatieven en populistisch-rechts zijn er radikalen (DRV, te vergelijken met D66), een eenheidslijst van Groenen en linkse partijen, de links-socialistische SF (te vergelijken met de SP) en de Liberal Alliance (rechts sociaal-liberaal). De conservatieve partij DKF is aangesloten bij de Europese Volkspartij. De kleine christendemocratische partij (niet in het parlement vertegenwoordigd) is verwant aan de ChristenUnie en is ook lid van de EVP.

Met name in de jaren zeventig was de rechts-liberale FP (Fremskridtspartiet), Vooruitgangspartij van Mogens Glistrup een belangrijke partij. Haar positie is overgenomen door de Deense Volkspartij waarvan Pia Kjærsgaard lange tijd de partijleider was.

3.

Huidige kabinet

Op 3 oktober 2011 trad een kabinet aan met ministers van SD (sociaaldemocraten), DRV en SF. De leider van de linkse SF Villy Søvndal was tot december 2013 minister van Buitenlandse Zaken, tot hij om gezondheidsredenen moest terugtreden en werd opgevolgd door zijn partijgenoot Holger K. Nielsen. Eind januari 2014 trad de SF uit de coalitie en werd Martin Lidegaard (DRV) minister van Buitenlandse Zaken. Het kabinet kan in het parlement sinds januari 2014 nog rekenen op 61 zetels en is afhankelijk van steun van onder meer de Rood-Groenen.

4.

Zetelverdeling Folketing vanaf 1973

jaar

SD

SF

DRV

Ven

DKF

Rd-

Gr.  

CD

KF

FP  

DF

Ov.

datum

1973 

46

11 

20

22

16

 

14

7

28

 

11

4 dec.

1975 

53

9

12

42

10

 

4

9

24

 

7

9 jan.

1977

65

7

6

21

15

 

11

6

26

 

13

25 febr.

1979

68

11

10

22

22

 

6

5

20

 

5

23 okt.

1981

59

21

9

20

26

 

15

4

16

   

8 dec.

1984

56

21

10

22

42

 

8

5

6

   

10 jan.

1987

54

27

11

19

38

 

9

4

9

 

4

8 sept.

1988

55

24

10

22

35

 

9

4

16

   

10 mei

1990

69

15

7

29

30

 

9

4

12

   

12 dec.

1994

62

13

8

42

27

6

5

 

11

 

1

21 sept.

1998

63

13

7

42

16

5

8

4

4

13

 

11 mrt

2001

52

12

9

56

16

4

 

4

 

22

 

20 nov.

2005

47

11

17

52

18

6

     

24

 

8 feb.

2007

45

23

9

46

18

4

     

25

5

13 nov.

2011

44

16

17

47

8

12

     

22

9

15 sep.

5.

Kabinetten vanaf 1973

naam

periode

kleur

partijen

belangrijke ministers

Jörgensen I

5 oktober 1972-18 december 1973

links

SD

BuZa: Børge Andersen

Hartling

18 december 1973-13 februari 1975

centrumrechts 

Venstre

BuZa: Guldberg

Jörgensen II

13 februari 1975-30 augustus 1978

links

SD

BuZa: Børge Andersen

Jörgensen III

30 augustus 1978-26 oktober 1979

links

SD

BuZa: Christophersen

Jörgensen IV

26 oktober 1979-30 december 1981

links

SD

BuZa: Olesen

Jörgensen V

30 december 1981-10 september 1982

links

SD

BuZa: Olesen

Schlüter I

10 september 1982-10 september 1987

centrumrechts

Venstre-DKF-CD-KF

BuZa: Ellemann-Jensen

Schlüter II

10 september 1987-3 maart 1988

centrumrechts

Venstre-DKF-CD-KF

BuZa: Ellemann-Jensen

Schlüter III

3 maart 1988-18 december 1990

centrumrechts

Venstre-DKF-DRV

BuZa: Ellemann-Jensen

Schlüter IV

18 december 1990-25 januari 1993

centrumrechts

Venstre-DKF

BuZa: Ellemann-Jensen

Nyrup Rasmussen I

25 januari 1993-27 september 1994

centrumlinks

SD-CD-DRV-KF

BuZa: Helvig Petersen

Nyrup Rasmussen II

27 september 1994-30 december 1996

centrumlinks

SD-CD-DRV

BuZa: Helvig Petersen

Nyrup Rasmussen III

30 december 1996-23 maart 1998

links

SD-DRV

BuZa: Helvig Petersen

Nyrup Rasmussen IV

23 maart 1998-27 november 2001

links

SD-DRV

BuZa: Helvig Petersen

2000: Lykketoft

Fogh Rasmussen I

27 november 2001-18 februari 2005

centrumrechts

Venstre-DKF

BuZa: Møller

Fogh Rasmussen II

18 februari 2005-23 november 2007

centrumrechts

Venstre-DKF

BuZa: Møller

Fogh Rasmussen III

23 november 2007-5 april 2009

centrumrechts

Venstre-DKF

BuZa: Møller

Fin: Løkke Rasmussen

Løkke Rasmussen

5 april 2009-3 oktober 2011

centrumrechts

Venstre-DKF

BuZa: Møller

2010: Espersen

Thorning-Schmidt

3 oktober 2011-

links

SD-DRV-(SF, tot jan. 2014)

BuZa: Søvndal

2014:

6.

Kerngegevens

hoofdstad

Kopenhagen

staatshoofd

Koningin Margrethe II (vanaf 14 januari 1972); Kroonprins Frederik, oudste zoon van de monarch (geboren op 26 mei 1968)

regeringsleider

Premier Helle Thorning-Schmidt (vanaf 3 oktober 2011)

7.

Bevolking

aantal inwoners

5.619.024

1,1% van de EU

% van de bevolking jonger dan 15

17% (mannen: 485.115/vrouwen: 460.682)

 

% van de bevolking van 15 t/m 24

13.1% (mannen: 371.258/vrouwen: 355.984)

 

% van de bevolking van 25 t/m 54

39.2% (mannen: 1.087.993/vrouwen: 1.093.545)

 

% van de bevolking van 55 t/m 64

12.4% (mannen: 343.685/vrouwen: 347.732)

 

% van de bevolking ouder dan 65

18% (mannen: 457.175/vrouwen: 565.908)

 

gemiddelde levensverwachting

79.09 jaar

 

geletterdheid

99%

 

8.

Economie

bruto binnenlands product (bbp)

$212771000000E0

1,3% van de EU

bijdrage van landbouw aan bbp

1.5%

 

bijdrage van industrie aan bbp

21.7%

 

bijdrage van dienstensector aan bbp

76.8%

 

werkloosheid

6%

 

9.

Geografie

oppervlakte

44.487 km²

1,0% van de EU

laagste punt

Lammefjord -7 m

 

hoogste punt

Mollehoj/Ejer Bavnehoj 171 m

 

10.

Positie in Europa

aantal zetels in het
Europees Parlement

13 van de 754 zetels

stemgewicht in de
Raad van Ministers

7 van de 345 stemmen

gastland Europese
organen

Agentschap Europese Unie:
Europees Milieuagentschap (EMA)

prominenten in
Europa

Europese Commissie:

Connie Hedegaard (belast met klimaatactie)
 
Bovenstaande gegevens zijn voor een belangrijk deel gebaseerd op het CIA World Factbook.

11.

Volkslied

Titel: Der er et Yndigt Land

12.

Staatkundige ontwikkelingen

02.09.2014
Morten Østergaard replaces Margrethe Vestager as interior minister.
 
03.02.2014
Martin Lidegaard becomes foreign minister in a cabinet reshuffle.
 
30.01.2014
The Socialist People's Party announces its withdrawal from the government. Among its cabinet members is the foreign minister, Holger K. Nielsen.
 
11.12.2013
Foreign Minister Villy Søvndal resigns. In a cabinet reshuffle on December 12 Holger K. Nielsen becomes foreign minister.
 
09.08.2013
In a cabinet reshuffle, Nicolai Wammen becomes defense minister.
 
 
Bron: www.rulers.org

Delen

enveloppe

Terug naar boven