Oostenrijk

Oostenrijk op de kaart

De Republiek Oostenrijk is een neutrale staat in Midden-Europa. Het land is sinds 1995 lid van de Europese Unie, maar maakt geen deel uit van de NAVO. In Wenen is het Internationale Atoomagentschap gevestigd.

Oostenrijk was tot het eind van de Eerste Wereldoorlog het centrum van het Habsburgse keizerrijk, dat ook Hongarije en grote delen van de Balkan omvatte. Het Verdrag van Versailles gaf het land in 1918 de huidige grenzen. Tussen 1938 en 1945 was Oostenrijk onderdeel van Duitsland, maar na de Tweede Wereldoorlog werd het land weer onafhankelijk.

Toonaangevende Oostenrijkse kunstenaars zijn de componisten Joseph Haydn, Wolfgang Amadeus Mozart, Franz Schubert, Johann Strauss (junior en senior), Anton Bruckner en Gustav Mahler, de schilders Gustav Klimt, Egon Schiele en Oskar Kokoschka, en de dichter Rainer Maria Rilke. De bodybuilder en filmster Arnold Schwarzenegger schopte het tot gouverneur van Californië, maar loochende nooit zijn Oostenrijkse roots.

Grote namen uit de recente Oostenrijkse sportgeschiedenis zijn de tennisser Thomas Muster die het Grand-Slam toernooi van Roland Garros in 1995 won, de Formule-1 kampioenen Niki Lauda en Andreas Vettel, en de skiërs Hermann Maier, Stephan Eberharter, Benjamin Raich en Mario Matt. Het Oostenrijkse voetbalelftal ('Wunderteam') met spelers als Happel, Hanappi en Zeman werd in 1954 derde op het WK.

Delen

enveloppe

Inhoud

1.

Politieke situatie

Parlementsgebouw in Wenen
Bron: IPU.org

In Oostenrijk regeert sinds de verkiezing van 2006 een coalitiekabinet van sociaaldemocraten en christendemocraten. Deze coalitie bleef ondanks verlies van beide regeringspartijen bestaan na de vervroegde verkiezingen van september 2008. De sociaaldemocraat Werner Faymann werd toen bondskanselier als opvolger van zijn partijgenoot Alfred Gusenbauer. Op 29 september 2013 waren er parlementsverkiezingen, waarbij de zittende coalitie de meerderheid behield. Op 16 december 2013 trad een tweede kabinet-Faymann aan. 

Tussen 2000 en 2006 regeerde een centrumrechts kabinet onder leiding van de christendemocraat Wolfgang Schüssel. In 2003-2006 leidde hij een kabinet van christendemocraten en de extreemrechtse BZÖ van Jörg Haider. Begin jaren tachtig had Oostenrijk een 'paars' kabinet (sociaaldemocraten en liberalen).

Tot 1970 had Oostenrijk christendemocratische bondskanseliers. Nadien bekleedden vooral sociaaldemocraten die functie, van wie Bruno Kreisky (kanselier in de periode 1970-1983) de bekendste was.

2.

Staatsvorm, partijen en kiesstelsel

Oostenrijk is een parlementaire bondsrepubliek. De iedere zes jaar gekozen president heeft als staatshoofd formeel veel macht, maar is feitelijk ondergeschikt aan de bondskanselier en diens kabinet. De door de president benoemde bondsregering moet het vertrouwen van een parlementaire meerderheid hebben. De president kan het parlement op voorstel van de kanselier ontbinden.

De bondsregering heeft de uitvoerende macht en het initiatief bij de wetgeving. Het parlement bestaat uit twee Kamers. De rechtstreeks gekozen Nationale Raad (Nationalrat) is belangrijker dan de uit vertegenwoordigers van de bondslanden (deelstaten) bestaande Bondsraad (Bundesrat of Länderkammer). De Nationalrat beoordeelt de wetsvoorstellen en controleert de regering. Verkiezing van de Nationalrat vindt sinds 2007 om de vijf jaar plaats (voordien om de vier jaar).

De Bundesrat heeft een beperkt vetorecht, dat door de Nationalrat ongedaan kan worden gemaakt. Alleen bij wetgeving die rechtstreeks de bondslanden betreft, is er sprake van een volledig vetorecht.

Oostenrijk kent een Constitutioneel Hof (Verfassungsgerichtshof) dat wetten grondwettelijk kan toetsen. Er zijn verder mogelijkheden voor beslissende en raadgevende referenda. Over het houden van een beslissend referendum beslist de Nationaalrat. Bij grondwetsherziening is een referendum verplicht.

De bondslanden (Länder) hebben een eigen regering en parlement.

kiesstelsel

De 183 afgevaardigden worden rechtstreeks gekozen door kiezers (vanaf 16 jaar). De negen bondslanden en 43 regio's vormen kiesdistricten met eigen kieslijsten. Deze zijn van belang om te bepalen welke kandidaten voor een partij zijn gekozen. De zetelverdeling gebeurt echter op basis van de landelijke uitslag via een stelsel van evenredige vertegenwoordiging. Er is door de verkiezing via districten een vrij hoge kiesdrempel.

partijen

De Oostenrijkse politiek wordt gedomineerd door twee partijen: de Sozialdemokratische Partei Österreichs (SPÖ) en de christendemocratische Österreichische Volkspartei (ÖVP). Zij vormden vaak samen een coalitieregering, maar deden dat in enkele gevallen ook met de liberale Freiheitliche Partei Österreichs (FPÖ).

In 2005 splitste onder leiding van Jörg Haider de rechtervleugel van de FPÖ zich af en vormde de Bündnis Zukunft Österreich (BZÖ), dat algemeen als rechtspopulistisch en zelfs extreemrechts wordt beschouwd. Als vierde partij is "De Groenen" (Die Grüne of Die Grüne Alternative) sterk opgekomen, maar die partij heeft nog nooit aan een regering deelgenomen.

Een nieuwe partij is Team Stronach, een afsplitsing van BZÖ. Ook deze partij onder leiding van de rijke ondernemer Frank Stronach is rechts-populistisch.

3.

Zetelverdeling Nationalrat sinds 1983

jaar

SPÖ

ÖVP

FPÖ

BZÖ

Groen

LIF

Ov.

verkiezings-

datum

1983

90

81

12

       

24 april

1986

80

77

18

 

8

   

23 november

1990

80

60

33

 

10

   

7 oktober

1994

65

52

42

 

13

11

 

9 oktober

1995

71

52

41

 

9

10

 

17 december

1999

65

52

52

 

14

   

3 oktober

2002

69

79

18

 

17

   

24 november

2006

68

66

21

7

21

   

1 oktober

2008

57

51

34

21

20

   

28 september

2013

52

47

40

 

24

 

20

29 september

4.

Kabinetten vanaf 1983

naam

periode

kleur

partijen

belangrijke ministers

Sinowatz

24 mei 1983-16 juni 1986

paars

SPÖ-FPÖ

BuZa: Lanc

1984 Gratz

Fin: Vranitzky (vanaf 1984)

Vranitzky I

16 juni 1986-21 januari 1987

paars

SPÖ-FPÖ

BuZa: Jankowitsch

Vranitzky II

21 januari 1987-17 december 1990

centrumlinks

SPÖ-ÖVP

BuZa: Mock

Vranitzky III

17 december 1990-29 november 1994

centrumlinks

SPÖ-ÖVP

BuZa: Mock

EZ: Schüssel

Vranitzky IV

29 november 1994-12 maart 1996

centrumlinks

SPÖ-ÖVP

BuZa: Mock

1995: Schüssel

Fin: Klima

EZ: Schüssel (tot 1995)

Vranitzky V

12 maart 1996-28 januari 1997

centrumlinks

SPÖ-ÖVP

BuZa: Schüssel

Klima

28 januari 1997-4 februari 2000

centrumlinks

SPÖ-ÖVP

BuZa: Schüssel

Schüssel I

4 februari 2000-28 februari 2003

centrumrechts

ÖVP-FPÖ

BuZa: Ferrero-Waldner

Schüssel II

28 februari 2003-11 januari 2007

centrumrechts

ÖVP-BZÖ

BuZa: Ferrero-Waldner

2004: Plassnik

Gusenbauer

11 januari 2007-2 december 2008

centrumlinks

SPÖ-ÖVP

BuZa: Plassnik

Fin: Molterer

Faymann I

2 december 2008-16 december 2013

centrumlinks

SPÖ-ÖVP

BuZa: Spindelegger

Fin: Pröll

2011:  Maria Fekter

Faymann II

16 december 2013-

centrumlinks

SPÖ-ÖVP

BuZa: Kurz

Fin: Spindelegger

5.

Kerngegevens

hoofdstad

Wenen

staatshoofd

President Heinz Fischer (SPOe) (vanaf 8 juli 2004)

regeringsleider

Kanselier Werner Faymann (SPOe) (vanaf 2 december 2008); Vice-kanselier Michael Spindelegger (OeVP) (vanaf 21 april 2011)

6.

Bevolking

aantal inwoners

8.223.062

1,6% van de EU

% van de bevolking jonger dan 15

13.6% (mannen: 573.146/vrouwen: 546.596)

 

% van de bevolking van 15 t/m 24

11.6% (mannen: 488.564/vrouwen: 468.891)

 

% van de bevolking van 25 t/m 54

42.9% (mannen: 1.766.729/vrouwen: 1.756.880)

 

% van de bevolking van 55 t/m 64

12.7% (mannen: 515.913/vrouwen: 528.988)

 

% van de bevolking ouder dan 65

19.2% (mannen: 670.750/vrouwen: 906.605)

 

gemiddelde levensverwachting

80.17 jaar

 

geletterdheid

98%

 

7.

Economie

bruto binnenlands product (bbp)

$361 miljard

2,2% van de EU

bijdrage van landbouw aan bbp

1.6%

 

bijdrage van industrie aan bbp

28.6%

 

bijdrage van dienstensector aan bbp

69.8%

 

werkloosheid

4.9%

 

8.

Geografie

oppervlakte

83.871 km²

1,9% van de EU

laagste punt

Neusiedler See 115 m

 

hoogste punt

Grossglockner 3798 m

 

9.

Positie in Europa

aantal zetels in het
Europees Parlement

18 van de 754 zetels

gastland Europese
organen

intergouvernementele organisatie:
Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE)
Agentschap Europese Unie:
Europees Waarnemingscentrum voor Racisme en Vreemdelingenhaat (opgeheven) (EUMC)

prominenten in
Europa

Europese Commissie:

Johannes Hahn (belast met nabuurschapsbeleid en uitbreidingsonderhandelingen)

voorzitter Raad van Europa:

Walter Schwimmer
 
Bovenstaande gegevens zijn voor een belangrijk deel gebaseerd op het CIA World Factbook.

10.

Volkslied

Titel: Land der Berge, Land am Strome

11.

Staatkundige ontwikkelingen

21.09.2014
In state elections in Vorarlberg, the Austrian People's Party wins 41.8% of the vote (16 of 36 seats), the Freedom Party 23.4% (9), the Greens 17.1% (6), the Social Democratic Party 8.8% (3), and New Austria and Liberal Forum 6.9% (2). Turnout is 64.3%.
 
01.09.2014
Reinhold Mitterlehner is sworn in as vice chancellor and Hans Jörg Schelling as finance minister.
 
26.08.2014
Vice Chancellor and Finance Minister Michael Spindelegger resigns.
 
16.12.2013
Chancellor Werner Faymann's new government is sworn in with Sebastian Kurz as foreign minister and Michael Spindelegger as finance minister; Gerald Klug remains defense minister and Johanna Mikl-Leitner interior minister.
 
29.09.2013
In parliamentary elections, the Social Democratic Party wins 26.9% of the vote (52 of 183 seats), the Austrian People's Party 24% (47), the Freedom Party 20.6% (40), the Greens 12.3% (24), Team Stronach 5.7% (11), New Austria and Liberal Forum 4.9% (9), and the Alliance for the Future of Austria 3.5% (0). Turnout is 74.4%.
 
 
Bron: www.rulers.org

Delen

enveloppe

Terug naar boven