Bevoegdheden van de Europese Unie - Hoofdinhoud

De meeste bevoegdheden van de Europese Unie zijn vastgesteld in diverse verdragen. Hierin staat duidelijk omschreven over welke beleidsterreinen de Europese Unie bevoegd is op te treden en welke instellingen hierbij een rol spelen.

Het optreden van de Europese Unie bestrijkt:

• - 

  Beleidsgebieden die onder haar exclusieve bevoegdheid vallen, zoals het monetair beleid voor lidstaten waar de euro is ingevoerd, de douane-unie en grote delen van het gemeenschappelijk handelsbeleid
• - 

  Beleidsgebieden waarin de Unie bevoegdheden deelt met nationale of regionale overheden. Dit zijn het merendeel van de werkterreinen van de Unie, zoals het gemeenschappelijk landbouwbeleid, de interne markt en het milieubeleid.
• - 

  Beleidsgebieden waarin de Europese Unie de nationale overheden kan ondersteunen, door bijvoorbeeld coördinatie. Hierin heeft de Unie aanvullende bevoegdheden. Een bekend voorbeeld van een dergelijke aanvullende bevoegdheid is het Erasmusprogramma, waarin op onderwijsgebied de uitwisseling van studenten in Europa geregeld is.

Inhoudsopgave van deze pagina:

Delen

1. Exclusieve bevoegdheden
2. Gedeelde bevoegdheden

3. Ondersteunend optreden
4. Kompetenzkatalog: expliciete, impliciete en subsidiarie bevoegdheden

De lidstaten van de Europese Unie hebben hun zeggenschap over enkele beleidsterreinen volledig overgeheveld naar Europese organen. De Unie is exclusief bevoegd om op de interne markt het vrije verkeer van personen, goederen, diensten en kapitaal te verzekeren en de regels betreffende de mededinging vast te stellen, en voorts op de volgende gebieden:

• - 

  de douane-unie,
• - 

  delen van het gemeenschappelijk handelsbeleid,
• - 

  het monetair beleid voor de lidstaten waar de euro is ingevoerd,
• - 

  de instandhouding van de biologische rijkdommen van de zee in het kader van het gemeenschappelijk visserijbeleid.

Deze exclusieve bevoegdheden worden uitgeoefend door:

• - 

  de Europese Centrale Bank voor het monetair beleid (de euro)
• - 

  de Europese Commissie voor de andere bovenstaande beleidsterreinen

De lidstaten delen bevoegdheden met de Europese Commissie op de volgende hoofdgebieden:

• - 

  interne markt
• - 

  ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid
• - 

  landbouw en visserij
• - 

  vervoer
• - 

  transeuropese netwerken
• - 

  energie
• - 

  sociale politiek
• - 

  economische en sociale samenhang
• - 

  milieu
• - 

  volksgezondheid
• - 

  consumentenbescherming

Op het gebied van onderzoek, technologische ontwikkeling en ruimte-onderzoek is de Unie bevoegd om acties te ondernemen, met name programma's uit te voeren, zonder dat door de uitoefening van die bevoegdheid de lidstaten het recht kan worden ontzegd hun eigen bevoegdheid uit te oefenen.

Op het gebied van ontwikkelingssamenwerking en humanitaire hulp is de Unie bevoegd om acties te ondernemen en een gemeenschappelijk beleid te voeren, zonder dat door de uitoefening van die bevoegdheid de lidstaten het recht kan worden ontzegd hun eigen bevoegdheid uit te oefenen.

Ondersteuning door agentschappen

Lidstaten en de Europese Commissie kunnen beleidsondersteuning vinden bij de volgende agentschappen:

Interne markt:

Volksgezondheid, voedselveiligheid en sociale zaken:

Milieu:

Op sommige beleidsterreinen kan de Europese Unie lidstaten ondersteunen, bijvoorbeeld door de situatieschetsen in heel de Unie op te stellen, of door activiteiten te coördineren. De gebieden voor ondersteunend optreden zijn:

• - 

  werkgelegenheid
• - 

  industrie
• - 

  onderwijs, beroepsopleiding en jongeren
• - 

  cultuur
• - 

  sport
• - 

  bescherming tegen rampen
• - 

  ontwikkelingshulp

Ondersteuning door agentschappen

Lidstaten en de Europese Commissie kunnen beleidsondersteuning vinden bij de volgende agentschappen:

Er zijn drie verschillende soorten bevoegdheden:

• 1. 

  Expliciete bevoegdheden: deze zijn duidelijk aangegeven in specifieke artikelen van de Verdragen
• 2. 

  Impliciete bevoegdheden: wanneer de Europese Gemeenschap over een expliciete bevoegdheid op een bepaald beleidsterrein (bijvoorbeeld vervoer) beschikt, is zij ook bevoegd op het gebied van de externe betrekkingen op dit terrein (bijvoorbeeld onderhandelingen over internationale overeenkomsten)
• 3. 

  Subsidiaire bevoegdheden: wanneer er geen expliciete of impliciete bevoegdheid bestaat om een van de met de interne markt samenhangende doelstellingen van het verdrag te bereiken, biedt artikel 308 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap de Raad de mogelijkheid om met eenparigheid van stemmen de maatregelen te nemen die hij nodig acht.