r google-plus facebook twitter linkedin2 nujij Monitor Nieuwsbrief pdclogo Afstudeer hoed man met tas twitter

Beleid uitbreiding Europese Unie

 
Lidstaten EU

Sinds de oprichting van de Europese Unie zijn geleidelijk aan steeds meer landen tot de Unie toegetreden. Landen moeten aan een aantal voorwaarden voldoen om lid te worden van de Unie: de Kopenhagen-criteria. Een toekomstig lid moet bijvoorbeeld een democratische regering hebben, waar goed wordt omgegaan met mensenrechten. Ook moeten minderheden worden beschermd en moet de economie goed functioneren. Tot slot moeten nieuwe lidstaten de Europese regels overnemen.

De Europese Unie is door de jaren heen sterk gegroeid. De voorloper van de EU, de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal is in 1951 opgericht door zes landen in West-Europa. Inmiddels telt de EU 28 lidstaten.

In 1973 sloten de meeste andere West-Europese landen aan. Vervolgens vond de grootste uitbreiding plaats in 2004 toen ook landen in Midden- en Oost-Europa lid werden van de EU.

Delen

Inhoud

1.

Ontwikkeling in vogelvlucht

De Europese Commissie noemt als belangrijk voordeel van de uitbreiding van de EU de mogelijkheid om vrede, democratie, welvaart en stabiliteit in Europa te verspreiden. Onderzoek van het Centraal Planbureau uit oktober 2006 wijst uit dat het lidmaatschap zeer gunstig uitpakt voor de economieën van de nieuwe lidstaten. Bovendien is de EU door de schaalvergroting een sterkere speler op het wereldtoneel geworden.

In 2004 werd de Europese Unie uitgebreid van 15 naar 25 lidstaten. De 10 nieuwe lidstaten waren: Cyprus, Estland, Hongarije, Letland, Litouwen, Malta, Polen, Slovenië, Slowakije en Tsjechië.

Bulgarije en Roemenië zijn op 1 januari 2007 lid geworden van de EU. Zij waren in 2004 nog niet klaar om toe te treden. Kroatië werd op 1 juli 2013 lid van de Europese Unie. Met Macedonië, Servië, Montenegro, Albanië en Turkije voert de Unie onderhandelingen over toetreding.

Turkije wil al lang lid worden van de EU, het land vroeg in 1987 het lidmaatschap aan. Eind 2005 werden de officiële onderhandelingen geopend. De onderhandelingen bleven lange tijd stilliggen, zowel van Turkse als van Europese kant was het enthousiasme beperkt. Naar aanleiding van de vluchtelingencrisis, waarvan de ernst in 2015 duidelijk werd, heropende de EU de gesprekken over een eventuele toetreding van Turkije. In oktober 2015 werden de Europese Unie en Turkije het eens over een gezamenlijk Actieplan voor de vluchtelingencrisis.   

Vrijwel alle landen in de Balkan hebben het lidmaatschap van de Europese Unie aangevraagd, maar hebben nog niet allemaal de status van kandidaat-lidstaat: wellicht komen zij in de toekomst in aanmerking voor EU-lidmaatschap.

IJsland vroeg in 2009 het lidmaatschap aan en de toetredingsonderhandelingen begonnen vrijwel meteen; in 2013 werden deze onderhandelingen echter gestopt door de regering van premier Gunnlaugsson. In navolging hierop, kondigde IJsland op 12 maart 2015 aan niet opnieuw te willen onderhandelen over toetreding tot de Europese Unie. 

Uitbreiding van de EU

De uitbreiding van de Europese Unie past in een historisch groeiproces, dat de volgende stappen doorliep:

 

jaar

nieuwe deelnemers

aantal landen

1951

Start met: België, Duitsland, Frankrijk, Italië, Luxemburg, Nederland

6

1973

Denemarken, Ierland, Verenigd Koninkrijk

9

1981

Griekenland

10

1986

Portugal, Spanje

12

1995

Finland, Oostenrijk, Zweden

15

2004

Estland, Letland, Litouwen, Polen, Tsjechië, Slowakije, Hongarije, Slovenië, Cyprus, Malta

25

2007

Bulgarije, Roemenië

27

2013

Kroatië

28

nnb

Turkije (traject begonnen in 2005)

29? 

nnb

Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië (traject begonnen in 2005)

30?

nnb

Montenegro (traject begonnen in 2010)

31?

nnb

Servië (traject begonnen in 2012)

32?

nnb

Albanië (traject begonnen in 2014)

33?

nnb

Bosnië en Herzegovina, Kosovo (mogelijke toetreding)

34/35?

nnb: nog niet bekend

Toetredingscriteria 

Landen kunnen niet zomaar toetreden tot de Europese Unie; zij moeten aan een aantal voorwaarden voldoen. Deze criteria zijn opgesteld door de regeringsleiders van de EU-lidstaten in Kopenhagen in juni 1993. Een toekomstig lid moet:

  • een stabiele democratie hebben die de rechtstaat, de eerbiediging van de mensenrechten en de bescherming van de minderheden waarborgt
  • over een goed functionerende markteconomie beschikken
  • de gemeenschappelijke regels, normen en beleidsmaatregelen aanvaarden die de basis van de EU-wetgeving vormen

In de aanloop naar de toetreding hebben de Europese Unie en de kandidaat-lidstaten een strategie uitgestippeld die hen moet voorbereiden op toetreding. De Unie geeft de lidstaten financiële steun om te kunnen voldoen aan de eisen voor het lidmaatschap. De Europese Investeringsbank (EIB) en de Wereldbank verlenen doorgaans goedkope kredieten om toetredingseisen te financieren.

Uitbreiding van 2004

De uitbreiding van de Unie in 2004 was een ingrijpende gebeurtenis voor alle belangrijke EU-organen. Zo wijzigde de personele samenstelling en het aantal leden van instellingen als het Europees Parlement, het Europees Hof van Justitie, de Europese Rekenkamer, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's. Ook de stemverhoudingen in de Raad van de Europese Unie veranderden door de toetreding van nieuwe lidstaten. De uitbreiding had ook grote gevolgen voor Europese Commissie, omdat elke nieuwe lidstaat ook een eurocommissaris ging leveren.

Na deze uitbreiding lagen de prioriteiten vooral bij het verbeteren van de levensstandaard van de nieuwe lidstaten, die in alle gevallen onder het EU-gemiddelde ligt. De economische gevolgen van de uitbreiding waren groot. Door de uitbreiding is de interne markt groter geworden, en dit heeft zowel de nieuwe als de oude lidstaten een impuls gegeven.

Verenigde Staten en uitbreiding EU

Door de jaren heen hebben de Verenigde Staten de Europese eenwording met wisselende gevoelens bekeken. De VS waren lange tijd bang dat de Europese Gemeenschap de superieure status in de wereld van de VS zou gaan bedreigen en dat de interne markt voor hen nadelig zou zijn. Na de val van de Muur in 1989 waren de Verenigde Staten juist geïnteresseerd in de Europese integratie. Ze zagen voor de Europese Gemeenschap een rol weggelegd in het onstabiele Oost- en Midden-Europa:

  • een verenigd Duitsland zou zich duurzaam richten op het Westen
  • de Europese Economische Gemeenschap zou, met de vrijemarkteconomie, een grote aantrekkingskracht kunnen uitoefenen op de Oost- en Midden-Europese landen
  • een verenigd Europa zou een groot deel van de financiële lasten van de economische, sociale en politieke omvorming van de Oost- en Midden-Europese landen kunnen dragen

De Verenigde Staten hebben daarom de uitbreiding van de EU met landen uit het voormalig Oostblok altijd gestimuleerd.

Hoe verder?

De Europese Commissie vindt dat reeds gemaakte afspraken met kandidaat-lidstaten moeten worden nagekomen. Tegelijk moet de EU wijzigingen aanbrengen in de organisatie en besluitvormingsprocedures, zodat de EU ook bij een groter aantal leden efficiënt kan blijven functioneren. De Commissie wil terughoudend zijn in het aangaan van nieuwe afspraken.

In november 2006 gaf de Europese Commissie aan dat ook de capaciteit van de EU om nieuwe leden op te nemen een rol moet spelen bij beslissingen over verdere uitbreiding.

De geografische grens van de Europese Unie is vooralsnog niet duidelijk gedefinieerd. Turkije is kandidaat-lidstaat, een groot deel van dat land ligt in Klein-Azië. Ook Oekraïne zou, mits het aan de voorwaarden voldoet, op termijn lid mogen worden van de Europese Unie, zo stelt een rapport van het Europees Parlement.

Voor- en nadelen uitbreiding

Niet iedereen is blij met de uitbreiding van de EU. Sommige mensen zijn bang dat de eigen identiteit van hun land verloren gaat of dat er veel goedkope arbeidskrachten uit de nieuwe lidstaten naar de oude lidstaten zullen komen voor werk. Volgens sommige mensen is het zogenoemde 'absorptievermogen' van de Europese Unie uitgeput. Voorstanders van een politieke unie zijn bang dat met de uitbreiding van de EU de samenwerking wel breder zal worden getrokken, maar zich nooit zal verdiepen. 

Met het toenemende belang van veiligheidsbeleid worden er vaak ook positieve kanten gezien aan uitbreiding. Zo kan uitbreiding zorgen voor stabiliteit in 'Europa's achtertuin'. Om Europa veilig te houden is een veilige en stabiele omgeving nodig. Bovendien maakt uitbreiding een betere samenwerking op het gebied van misdaadbestrijding mogelijk.  

Beleid uitbreiding 2016 

De Europese Commissie brengt jaarlijks haar rapport uit met de strategie voor het uitbreidingsbeleid voor het komende jaar. In 2015 besloot de Commissie een sterkere aanpak te hanteren, waarbij duidelijker moet worden wat de Europese Unie van de kandidaatlanden verwacht.     

Albanië

Albanië heeft in juni 2014 de status kandidaat-lidstaat gekregen. In 2015 liet de EU weten tevreden te zijn met de voortgang. De EU wijst er echter wel op dat Albanië in 2016 meer Europese regelgeving, het acquis communautaire, moet gaan invoeren. 

Servië

Ook de onderhandelingen met Servië zijn begonnen. In 2016 zal de EU de eerste onderhandelingen met Servië starten. De EU is positief gestemd over de overeenkomst tussen Servië en Kosovo die is gesloten in 2015. 

Kosovo

Er is grote vooruitgang geboekt door Kosovo. De EU wil dat Kosovo in 2016 het parlement meer vrijheid geeft om de democratie te bevorderen.   

Macedonië

Het toetredingsproces van Macedonië is momenteel in een impasse. Er moet gewerkt worden aan de vrijheid van meningsuiting en media en de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht. 

Bosnië en Herzegovina

Alhoewel de potentiële kandidaat-lidstaat Bosnië en Herzegovina nog in 2014 volgens het rapport niet genoeg vooruitgang maakte om de volgende stap te zetten in het proces, werd in maart 2015 groenlicht gegeven voor verdere samenwerking. 

Macedonië

De Commissie is redelijk positief over de voortgang die Montenegro gemaakt heeft in 2015. 

Turkije

Kandidaat-lidstaat Turkije moet werken aan de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht en de bescherming van fundamentele vrijheden. Met name de vrijheid van meningsuiting en van vergadering zijn beperkt. De hervormingen gaan volgens de Europese Commissie langzamer dan in de voorgaande jaren. Alhoewel Turkije in het voorgaande jaar vooruitgang geboekte wat betreft de democratisering van het land en de Koerdische kwestie, stagneerde dit proces in 2015 met de militaire campagne van Turkije tegen de Koerden. Eind 2015 zorgde het voorlopige plan om samen met Turkije de vluchtelingencrisis aan te pakken er echter voor dat de gesprekken met Turkije over mogelijk lidmaatschap van de EU weer zijn opgepakt. Ook zijn er afspraken gemaakt over het afschaffen van de visumplicht (najaar 2016) en nieuwe overleggen tussen de EU en Turkije.  

Bij het proces van uitbreiding van de Europese Unie, onderlijnt de Commissie de relevantie van de Kopenhagen-criteria. Daarin staat dat het belang van de rechtsstaat groot is. Daarnaast vindt de Commissie het belangrijk dat landen goed economisch bestuurd worden en competitief zijn. Het versterken van de democratie en het respecteren van mensenrechten blijft cruciaal.

Eurocommissaris Johannes Hahn, belast met Uitbreiding en nabuurschapsbeleid, gaf tijdens zijn hoorzitting door het Europees Parlement op 30 september 2014 aan dat er tijdens zijn vijfjarige mandaat geen nieuwe lidstaten zullen toetreden tot de EU.

Lees meer

Bron

Taal

Soort Informatie

Europese Unie

NL

Inleiding+samenvatting van de EU wetgeving

Ministerie van Buitenlandse Zaken

NL

Dossier

Lees meer over de (mogelijke) toetreding tot de EU van

2.

Wie doet wat

Bij de besluitvorming op dit beleidsterrein spelen de Europese Commissie, de Raad, het Europees Parlement en de afzonderlijke lidstaten van de Europese Unie een rol.

Initiatief

Een land vraagt het lidmaatschap aan bij de Raad. Als er onderhandelingen over toetreding komen, worden deze gevoerd door de Commissie. De voorwaarden waaraan een kandidaat-lidstaat moet voldoen worden vastgelegd in een akkoord tussen de EU en de kandidaat-lidstaat. De Europese Raad heeft een aantal criteria voor toetreding vastgesteld waar een kandidaat-lidstaat in elk geval aan moet voldoen.

Eerstverantwoordelijk voor de onderhandelingen is de Eurocommissaris voor uitbreiding en nabuurschapsbeleid:

Invloed nationale parlementen

Vanuit het Nederlandse parlement zijn bij dit beleidsterrein betrokken:

Omdat bij toetreding van een nieuwe lidstaat de verdragen moeten worden aangepast, moet elke lidstaat afzonderlijk de toetreding goedkeuren. Elke lidstaat volgt hierin de eigen gangbare procedure. In Nederland beslist het parlement.

Besluitvorming door Raad, Europees Parlement en lidstaten

De besluitvorming verloopt volgens de instemmingsprocedure.

De raadsformatie die beslist over uitbreiding van de Europese Unie is de Raad Algemene Zaken. Besluiten in de Raad worden genomen met eenparigheid van stemmen.

Vertegenwoordiger voor Nederland in de Raad is:

Bert Koenders (PvdA), minister van Buitenlandse Zaken

De Raad moet voor zij een besluit neemt de Europese Commissie raadplegen.

Het Europees Parlement moet een besluit goedkeuren. Het kan geen amendementen indienen. In het Europees Parlement wordt dit besluit genomen met meerderheid van stemmen.

Voor het Europees Parlement beoordeelt de parlementscommissie Buitenlandse Zaken verzoeken tot uitbreiding van de Unie. Europarlementariërs uit deze commissie maken ook voortgangsrapportages waarin kandidaat-lidstaten worden beoordeeld op hun capaciteit om toe te treden. Voor Nederland zijn de volgende Europarlementariërs lid: 

 

Lid/leden


Plaatsvervanger(s)

3.

Juridisch kader

Uitbreiding van de Europese Unie vindt haar basis in het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU):

  • beleid uitbreiding: VEU titel VIII artikel 49

4.

Meer informatie

Achtergrondartikelen

Europese Unie

Activiteitendossier

Factsheet Europees Parlement

Statistiek

Eurobarometer

Betrokken instanties

Delen

Terug naar boven