r google-plus facebook twitter linkedin2 nujij Monitor Nieuwsbrief pdclogo Afstudeer hoed man met tas twitter

Onderzoeks- en innovatiebeleid

Mensen aan het werk in een laboratorium

De Europese Unie voert een gemeenschappelijk beleid voor onderzoek en innovatie. Doel is het vergroten van het Europese concurrentievermogen. Europa moet een dynamische en concurrerende kenniseconomie worden. Daarnaast moet het beleid bijdragen aan het oplossen van maatschappelijke problemen, zoals de klimaatverandering.

Onderzoek moet ook bijdragen aan oplossingen voor maatschappelijke problemen. Zo kan er bijvoorbeeld gezonder eten of energiezuinige apparatuur worden ontwikkeld en naar wetenschappelijke oplossingen voor de vergrijzing worden gezocht.

De EU stelt daarvoor budget beschikbaar en heeft verschillende programma's om onderzoek te stimuleren.

Delen

enveloppe

Inhoud

1.

In vogelvlucht

Sinds 1984 legt de Europese Unie een beleid voor onderzoek en innovatie ten uitvoer via meerjarenprogramma's. Voor een beter potentieel van de kaderprogramma's, nam de Europese Commissie het initiatief tot een Europese onderzoeksruimte. Meer coördinatie op het gebied van onderzoeksbeleid en -activiteiten, bevordering van de innovatie in Europa, stimulering van kennisuitwisseling en het faciliteren van goede onderzoeksstructuren zijn hiervoor noodzakelijk.

Kaderprogramma's

Met het beschikbare geld worden verschillende onderzoeksprogramma's en initiatieven gefinancierd. Die programma's stimuleren onderzoek door bedrijven, samenwerking tussen universiteiten en het bedrijfsleven en samenwerking tussen universiteiten onderling. Dit geldt niet alleen voor universiteiten binnen de EU, maar ook voor de samenwerking met universiteiten in andere delen van de wereld, zoals de Verenigde Staten of India.

De EU steunt onderzoeksactiviteiten op Europees niveau met kaderprogramma's voor onderzoek. Tussen 2007 en 2013 was het Zevende Kaderprogramma voor Onderzoek van kracht. Een belangrijk doel in dit programma was dat onderzoek moest bijdragen aan het vormen van een sterke, concurrerende kenniseconomie. Inmiddels is het voorstel voor het Achtste Kaderprogramma voor Onderzoek goedgekeurd, waarmee een bedrag van 80 miljard euro gemoeid is. Het programma is 'Horizon 2020' genoemd, omdat het tot doel heeft de Europa 2020-strategie te verwezenlijken. In de Europa 2020-strategie hebben onderzoek en innovatie een centrale plaats. Onderdeel van deze strategie is het vlaggenschipinitiatief 'Innovatie-Unie', dat topwetenschap moet combineren met een zeer innovatieve economie.

Enkele concrete Europese initiatieven om onderzoek en innovatie te stimuleren zijn de volgende:

  • In het jaar 2000 heeft de Europese Commissie het begrip Europese Onderzoeksruimte (EOR) geïntroduceerd.
  • Het Europese Strategieforum voor Onderzoeksinfrastructuren (ESFRI) probeert een samenhangende besluitvorming op het gebied van onderzoeksbeleid te bevorderen. Grootschalige onderzoeksprojecten moeten via het forum op elkaar worden afgestemd.
  • Samen met de Europese Investeringsbank heeft de Europese Commissie een fonds voor de financiering van onderzoek en innovatie ingesteld. Hiermee hoopt ze het risicovolle karakter van investeringen in onderzoek te spreiden en te verkleinen.
  • In 2008 werd het Europees Instituut voor Innovatie en Technologie (EIT) opgericht.
  • In 2013 zijn vijf gemeenschappelijke technologie-initiatieven (GTI's) in het leven geroepen. De EU en het bedrijfsleven investeren daarbij 22 miljard euro in de volgende sectoren: geneesmiddelen, brandstofcellen, schone lucht, bio-industrieën en elektronische onderdelen en systemen.
  • De Europese Unie financiert het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek dat op een aantal voor de EU belangrijke terreinen onderzoek doet en wetenschappers ondersteunt. 

Innovatie als onderdeel van ander beleid

In bijna alle beleidsterreinen waarop de EU actief is wordt er aandacht besteed aan innovatie, en is er geld beschikbaar voor innovatie in de bijbehorende fondsen en programma's. Zo is bijvoorbeeld een deel van het geld voor de visserijsector bestemd voor innovaties in de visserij. Ook in de Europese structuurfondsen neemt innovatie een belangrijke plaats in; er gaan jaarlijks miljarden naar onderzoeks- en innovatieactiviteiten.

2.

Recente ontwikkelingen

Prestaties 

Volgens het European Commission Innovation Union Scoreboard 2015  is de innovatie in de EU als geheel niet verder toegenomen. In 15 landen is sprake van groei; in 13 andere is de innovatie afgenomen. Wel zijn de verschillen tussen de lidstaten kleiner geworden.

De algemene rangschikking van de EU-lidstaten is relatief stabiel gebleven: Zweden spant de kroon gevolgd door Denemarken, Finland en Duitsland. Nederland staat op de vijfde positie. Letland, Bulgarije en Malta hebben sinds 2007 de meeste vooruitgang geboekt.

Lees meer

Bron

Taal

Soort Informatie

Europese Unie

NL

Globale introductie op het Onderzoeks-, en Innovatiebeleid

Toegang tot onderzoeksdata

In juli 2012 heeft de Europese Commissie voorgesteld om de toegang tot Europese onderzoeksresultaten te verbeteren. Wetenschappelijke gegevens worden zo makkelijker bruikbaar voor onderzoekers en bedrijven. Burgers kunnen daardoor sneller van wetenschappelijke ontdekkingen profiteren. Projecten die worden gesteund vanuit Horizon 2020 zijn verplicht hun onderzoeksgegevens vrij beschikbaar te stellen.

Octrooien

Om onderzoek en innovatie te stimuleren wil de Europese Unie het aanvragen van octrooien eenvoudiger en goedkoper maken. Om te voorkomen dat bedrijven in alle lidstaten van de Unie een octrooi moeten aanvragen, werkt de Unie aan de invoering van een gemeenschapsoctrooi. Het doel daarvan is tweeledig:

  • kosten voor het aanvragen van een octrooi terugbrengen met zo'n 80%, zodat voor Europese bedrijven een betere concurrentiepositie wordt bereikt ten opzichte van bedrijven in de Verenigde Staten en Japan
  • onduidelijkheid wegnemen die is ontstaan doordat bedrijven te maken hadden met uiteenlopende nationale regelgeving op het gebied van octrooiaanvragen

Alleen Spanje en Italië doen voorlopig nog niet mee, omdat zij willen dat naast Engels, Frans en Duits, ook hun eigen talen worden erkend voor de nieuwe patentregeling.

Innovatieprijzen

Jaarlijks reikt de Europese Commissie in samenwerking met het Europees Octrooibureau (EOB) prijzen uit aan onderzoekers die opmerkelijke resultaten hebben geboekt. Hiermee hoopt de Commissie het wetenschappelijk onderzoek in de Unie te stimuleren.

In 2015 werden onder andere European Inventor Awards uitgereikt voor het ontwikkelen van medische, biologische en chemische analyses met behulp van microchips, communicatie tussen mobiele apparaten, de behandeling van borstkanker, recyclebaar plastic en een vaccin tegen baarmoederhalskanker.

Galileo

Galileo is een mondiaal, civiel satellietnavigatiesysteem dat momenteel wordt ontwikkeld door het Europees ruimteagentschap ESA en de Europese Commissie. Dit project is het grootste Europese ruimtevaartproject ooit. Galileo moet wereldwijd operationeel zijn en is in principe voor iedereen gratis toegankelijk. Met dit civiele satellietnavigatiesysteem wil Europa onafhankelijk worden van het Amerikaanse GPS. 

Extra investeringen

De Commissie Juncker lanceerde in 2015 het European Fund for Strategic Investments (EFSI). Het fonds moet vooral meer privaat kapitaal vrijmaken om zo meer te investeren in duurzame groei. Volgens de Commissie is innovatie een belangrijke voorwaarde voor het realiseren van duurzame groei, en zal er dus veel geld gaan naar innovatieve initiatieven en programma's.

3.

Wie doet wat

Bij de besluitvorming op dit beleidsterrein spelen de Europese Commissie, de Raad van Ministers en het Europees Parlement een rol.

Initiatief voor nieuw beleid bij de Europese Commissie

Eerstverantwoordelijk is de Eurocommissaris voor Onderzoek, wetenschap en innovatie:

Invloed nationale parlementen

Nationale parlementen van de lidstaten kunnen binnen acht weken nadat de Europese Commissie een voorstel heeft bekendgemaakt, laten weten dat de Europese Unie zich niet met het onderwerp zou moeten bezighouden.

Vanuit het Nederlandse parlement zijn bij dit beleidsterrein betrokken:

Besluitvorming door Raad en Europees Parlement

De besluitvorming verloopt volgens de gewone wetgevingsprocedure. De raadsformatie die beslist over het Europese beleid inzake Onderzoek en Innovatie is de Raad Concurrentievermogen: interne markt, industrie en onderzoek. Besluiten worden genomen met gekwalificeerde meerderheid. Vertegenwoordigers voor Nederland in deze Raad zijn:

Voor het Europees Parlement beoordeelt de parlementaire commissie Industrie, onderzoek en energie de voorstellen van de Europese Commissie en de eventuele aanvullingen van de Raad. Voor Nederland zijn de volgende Europarlementariërs (plaatsvervangend) lid van deze commissie: 

 

Plaatsvervanger(s)

Als het Europees Parlement het  (eventueel aangepaste) voorstel goedkeurt, sluit een overeenstemming in de Raad van de Europese Unie de procedure af. Als het voorstel door de Raad is goedgekeurd, zorgt de Nederlandse regering ervoor dat het voorstel nationaal wordt uitgevoerd.

4.

Meer informatie

Achtergrondartikelen

Europese Unie

Activiteitendossier

Factsheet Europees Parlement

Betrokken instanties

Statistiek

Delen

enveloppe

Terug naar boven