Beleid humanitaire hulp

hulpgoederen worden in een vliegtuig geladen

Ieder jaar worden er gebieden in de wereld getroffen door natuurrampen en oorlogen. Via de Europese hulporganisatie ECHO levert de Europese Unie in dit soort gevallen hulp aan de getroffen gebieden. ECHO is verantwoordelijk voor ongeveer dertig procent van alle humanitaire hulp wereldwijd.

ECHO heeft zelf geen personeel of apparatuur om noodhulp te leveren. Het financiert en coördineert de humanitaire hulp en trekt daarin samen op met NGO’s, gespecialiseerde VN-agentschappen zoals UNHCR, en het Internationale Rode Kruis. Deze instituties zorgen voor het veldwerk, ECHO verschaft het geld en de goederen aan deze organisaties om de hulp te leveren. Daarnaast bestaat er een Europese snelle interventiemacht om in het geval van crisissituaties snel ter plaatse hulp te verlenen.

De EU reserveert jaarlijks een kleine één miljard euro voor humanitaire hulp. Dit bedrag kan incidenteel verhoogd worden in geval van een plotselinge humanitaire crisis. Momenteel schenkt de EU vooral veel noodhulp aan Syrië. Daarnaast geeft de EU nog altijd humanitaire hulp aan Haïti, dat in 2010 door een aardbeving zwaar werd getroffen, en wordt Afghanistan al jaren humanitaire hulp verschaft. Sinds 2013 wordt er ook noodhulp gegeven aan de Centraal-Afrikaanse Republiek. De Europese Commissie heeft in 2014 hulp geboden aan Servië en Bosnië-Herzegovina na overstromingen in mei 2014. 

Delen

enveloppe

Inhoud

1.

Ontwikkelingen in vogelvlucht 

De organisatie ECHO is sinds 1992 in ruim 140 landen werkzaam geweest en richt zich met name op praktische hulp: het aanleveren van voedsel, het bieden van noodhulp en het opvangen van vluchtelingen.

ECHO heeft als doel om de slachtoffers van rampen te hulp te komen om mensenlevens te redden en het lijden te verlichten. De EU is daarom aanwezig in alle conflictregio's, zoals in Irak, Afghanistan, de Palestijnse gebieden en in verschillende Afrikaanse regio's. In de hele wereld treedt zij op als hulpverlener. ECHO werkt daarin samen met internationale organisaties, zoals het Rode Kruis en de Vluchtelingenorganisatie van de Verenigde Naties, UNHCR.

De begroting van ECHO bedraagt jaarlijks tussen de 500 en 1000 miljoen euro. Eind 2014 ontstond er ophef onder diverse NGO's omdat de EU van plan was om het budget voor 2015 flink terug te schroeven, nadat dit in 2014 ook al was gebeurd. Het budget voor 2015 is vastgesteld op 699,4 miljoen euro maar het is zeer de vraag of dit bedrag ook daadwerkelijk uitgekeerd kan worden.

Drie instrumenten

De Europese Unie verstrekt humanitaire hulp via drie belangrijke instrumenten: noodhulp, voedselhulp en hulp aan vluchtelingen uit conflictgebieden en ontheemden die op de vlucht zijn geslagen in hun land of regio.

  • Noodhulp wordt verstrekt in de vorm van geld voor de aankoop en de levering van producten die nodig zijn voor de eerste levensbehoeften, zoals geneesmiddelen, voedsel en beschuttingsmiddelen, of voor de financiering van wederopbouwmaatregelen na een ramp. In geval van noodhulp moet er snel en flexibel kunnen worden opgetreden.
  • De voedselhulp bestaat uit twee soorten maatregelen. Allereerst verstrekt de EU geld aan door hongersnood of droogte getroffen gebieden om ervoor te zorgen dat de continuïteit van de voedselvoorziening wordt gewaarborgd. Daarnaast wordt noodvoedselhulp gegeven in gevallen van plotselinge voedselschaarste als gevolg van rampen (zowel bij natuurrampen als rampen die door de mens zijn veroorzaakt).
  • Bovendien bieden de EU en haar lidstaten vluchtelingen hulp aan die hun land zijn ontvlucht en aan personen die in hun eigen land of regio ontheemd zijn. De geboden hulp helpt deze bevolkingsgroepen het hoofd te bieden tijdens een noodsituatie, totdat zij weer in staat zijn naar huis terug te keren of zich in een nieuw land kunnen vestigen.

De Europese Commissie is bezig een nieuw raamwerk ten aanzien van humanitaire voedselhulp te ontwikkelen en in de praktijk te brengen. De bedoeling is om humanitaire voedselhulp effectiever te maken. Er wordt in deze opzet dan ook op meer gelet dan alleen het aanbieden van voedsel aan slachtoffers. Zo kan gedacht worden aan het geven van geld aan slachtoffers zodat zij zelf op de lokale markt hun voedsel kunnen kopen. Hierdoor worden ook lokale boeren gesteund.

Om betere en adequatere hulp te kunnen bieden aan landen die getroffen worden door een (natuur)ramp heeft de Europese Commissie besloten om een 'Emergency Response Coordination Centre' op te zetten. Het ERCC werd op 15 mei 2013 geopend in Brussel. Het centrum is 24 uur per dag standby en zorgt ervoor dat de EU en haar lidstaten op tijd en efficient kunnen reageren op natuurrampen of rampen veroorzaakt door menselijk toedoen. 

Sinds januari 2014 worden ook mensen van buiten de EU die getroffen zijn door een natuuurramp door de EU gesteund. Door middel van het Mechanisme voor Civiele Bescherming van de Unie worden mensen, het milieu, bezittingen en het culturele erfgoed beter beschermd. Binnen dit mechanisme spelen lokale en regionale autoriteiten een grote rol. Zij zorgen samen met het Comité van de Regio's voor de preventie tegen natuurrampen en voor bescherming van de lokale bevolking.

De Europese Unie heeft verder een Solidariteitsfonds om de eigen lidstaten zelf te kunnen steunen in geval van een calamiteit die niet-verzekerbare schade heeft veroorzaakt. Dit fonds werd ingesteld in 2002, als reactie op de overstromingen die voor grote schade zorgden in Duitsland, Oostenrijk en Tsjechië. Op 25 juli 2013 heeft Johannes Hahn, toenmalig eurocommissaris voor Regionaal Beleid, een voorstel gedaan om dit Solidariteitsfonds te hervormen, waardoor het fonds onder meer sneller inzetbaar wordt. 

Nobelprijs

Op 12 oktober 2012 werd bekend gemaakt dat de EU de Nobelprijs voor de Vrede had gewonnen. De voorzitters van de Europese Commissie, het Europees Parlement en de Europese Raad hebben hebben besloten om het geld dat aan de Nobelprijs voor de vrede is verbonden te gebruiken voor het EU-initiatief Vredeskinderen in kader van humanitaire hulp.

Permanent vrijwilligerskorps

In het Verdrag van Lissabon werd een raamwerk opgenomen dat jongeren in staat stelt om een bijdrage te leveren aan hulpmissies van de EU. Sinds juni 2011 werkt ECHO aan de oprichting van een Europees vrijwilligerskorps. De eerste fase bestond uit het opleiden van vrijwilligers, waarna ze vanaf de tweede helft van 2011 daadwerkelijk konden worden ingezet bij projecten in niet-EU-landen. Op 19 september 2012 publiceerde de Europese Commissie een voorstel voor de oprichting van een permanent vrijwilligerskorps.  Met het voorstel wordt de opleiding van het vrijwilligerskorps geregeld, evenals de detachering van deze vrijwilligers bij humanitaire organisaties. 

2.

Wie doet wat

Bij de besluitvorming op dit beleidsterrein spelen de Europese Commissie, de Raad en het Europees Parlement een rol.

Initiatief voor nieuw beleid bij de Europese Commissie

Het directoraat-generaal Humanitaire hulp, voorheen bekend als het bureau voor humanitaire hulp ECHO is de uitvoerende instantie. Het directoraat-generaal valt onder de verantwoordelijk Eurocommissaris voor humanitaire hulp en crisismanagement:

Het Solidariteitsfonds is een onderdeel van het regionaal beleid van de Unie. Het budget hiervan is vastgesteld op maximaal één miljard euro per jaar. De verantwoordelijke Eurocommissaris voor Regionaal Beleid is:

Invloed nationale parlementen

Nationale parlementen van de lidstaten kunnen binnen acht weken nadat de Europese Commissie een voorstel heeft bekendgemaakt, laten weten dat de Europese Unie zich niet met het onderwerp zou moeten bezighouden.

Vanuit het Nederlandse parlement zijn bij dit beleidsterrein betrokken:

Besluitvorming door Raad en Europees Parlement

De besluitvorming verloopt volgens de gewone wetgevingsprocedure.

De raadsformatie die beslist over Humanitaire Hulp is de Raad Algemene Zaken en Externe Betrekkingen. Vertegenwoordiger voor Nederland in deze Raad is:

Voor het Europees Parlement beoordeelt de parlementaire commissie Ontwikkelingssamenwerking de voorstellen van de Europese Commissie en de eventuele aanvullingen van de Raad. Voor Nederland zijn de volgende Europarlementariërs lid: 

 

Plaatsvervanger(s)

Als het Europees Parlement het (eventueel aangepaste) voorstel goedkeurt, sluit een overeenstemming in de Raad van de Europese Unie de procedure af. Als het voorstel door de Raad is goedgekeurd, zorgen de nationale regeringen ervoor dat het voorstel in hun lidstaat wordt uitgevoerd.

3.

Meer informatie

Achtergrondartikelen

Europese Unie

Activiteitendossier

Factsheet Europees Parlement

Betrokken instanties

Statistiek

Eurobarometer

Verenigde Naties

Overig

Delen

enveloppe

Terug naar boven