W. (Wim) Polak

foto W. (Wim) Polakvergrootglas PvdA-bestuurder die wethouder, staatssecretaris, burgemeester van Amsterdam en staatsraad was. Opgegroeid in een Joods middenstandsgezin in Amsterdam. Zijn ouders werden tijdens de oorlog vermoord en hijzelf zat ondergedoken. Na de oorlog journalist bij 'Het Vrije Volk' en wethouder van financiën van Amsterdam. In het kabinet-Den Uyl als staatssecretaris belast met de financiën van de lagere overheden. Zette zich in voor de verbetering van de financiële positie van grote steden. Was daarna zes jaar burgemeester van Amsterdam, waarbij hij te maken kreeg met ernstige gezagsproblemen rond de ontruiming van kraakpanden en de inhuldiging van koningin Beatrix. Nadien had hij zitting in de Raad van State. Goed bestuurder, die probeerde aan te sturen op compromissen, maar ook krachtdadig kon optreden.

PvdA
in de periode 1973-1994: staatssecretaris, lid Raad van State, burgemeester van Amsterdam

Inhoud

Delen

enveloppe

1.

voornaam (roepnaam)

Willem (Wim)

2.

personalia

geboorteplaats en -datum
Amsterdam, 14 september 1924

overlijdensplaats en -datum
Ilpendam (gem. Landsmeer), 1 oktober 1999

levensbeschouwing
  • Israëlitisch (Nederlands-Israëlitisch) (opgevoed) 
  • onkerkelijk (na in 1937 barwitsa te hebben gedaan) 

opmerkingen over de naam en/of titel
Ook wel aangeduid als Polak Phzn.

3.

partij/stroming

partij(en)
  • SDAP (Sociaal-Democratische Arbeiderspartij), van 1945 tot 9 februari 1946 
  • PvdA (Partij van de Arbeid), vanaf 9 februari 1946 

4.

loopbaan

  • redacteur economie, dagblad "Het Vrije Volk", van 1946 tot 1950 
  • chef financieel-economische redactie, dagblad "Het Vrije Volk", van 1950 tot 1965 
  • lid gemeenteraad van Amsterdam, van 2 september 1962 tot 11 mei 1973 
  • wethouder (van financiën en kunstzaken) van Amsterdam, van 1 september 1965 tot 1 september 1970 
  • wethouder (van financiën, organisatie, efficiency en automatisering) van Amsterdam, van 1 september 1970 tot 11 mei 1973 (tevens loco-burgemeester) 
  • staatssecretaris van Binnenlandse Zaken (belast met financiën lagere publiekrechtelijke lichamen en organisatie rijksdienst), van 11 mei 1973 tot 1 mei 1977 
  • burgemeester van Amsterdam, van 15 juni 1977 tot 1 juni 1983 (benoemd bij K.B. van 27 april 1977) 
  • lid Raad van State, van 16 april 1984 tot 1 oktober 1994 (benoemd bij K.B. van 6 april 1984, nr. 93) 

5.

partijpolitieke functies

  • voorzitter PvdA afdeling Amsterdam-Nieuw-West, van 1951 tot 1954 
  • tweede voorzitter PvdA federatie Amsterdam, vanaf 1954 
  • vicevoorzitter PvdA Amsterdam-Slotervaart/Osdorp, vanaf 1958 
  • fractievoorzitter PvdA gemeenteraad van Amsterdam, van mei 1964 tot september 1965 
  • lid partijbestuur PvdA, vanaf 25 november 1967 
  • lid redactie maandblad "Socialisme en Democratie", omstreeks augustus 1987 (nog in 1989) 

6.

nevenfuncties

  • lid Raad voor Gemeentefinanciën, van 1967 tot 1971 
  • lid Raad van Commissarissen Koninklijke Nederlandse Hoogovens en Staalfabrieken N.V. te IJmuiden 
  • lid Raad van Commissarissen N.V. Luchthaven Schiphol 
  • voorzitter commissie van onderzoek ABP (Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds), vanaf 1983 
  • voorzitter Raad voor de Gemeentefinanciën, vanaf 1983 
  • lid Raad van Commissarissen Perscombinatie N.V., omstreeks april 1984 tot 1989 
  • lid bestuur Nederlandse Orkeststichting tot Beheer van het Koninklijk Contertgebouworkest, van 1 april 1984 en nog in 10 september 1991 
  • lid Raad van Commissarissen British Petroleum Nederland, omstreeks augustus 1984 en nog in september 1994 
  • lid curatorium Internationaal Belasting Documentatiebureau, omstreeks augustus 1987 en nog in 15 september 1989 
  • lid Raad van Advies Volksuniversiteit te Amsterdam, omstreeks augustus 1987 
  • voorzitter Willem Mengelbergfonds, omstreeks augustus 1987 (voor een jaar) 
  • lid bestuur Stichting West-Indisch Huis, omstreeks augustus 1987 en nog in september 1994 
  • lid Stichting Joodse geestelijke gezondheidszorg, omstreeks augustus 1987 en nog in september 1994 
  • lid Stichting IISG (Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis), omstreeks augustus 1987 en nog in september 1994 
  • voorzitter Raad van Commissarissen Perscombinatie N.V., omstreeks 1989 en nog in september 1994 
  • president-commissaris "Zorg en Wonen Zaanstad-Waterland" 

afgeleide functies, presidia etc.
  • lid afdeling Binnenlandse Zaken (Raad van State) 
  • lid afdeling Financiën (Raad van State) 
  • lid afdeling Economische Zaken (Raad van State) 

7.

opleiding

lager onderwijs
  • lagere school, Govert Flinckstraat te Amsterdam 
  • lagere school, Dintelstraat te Amsterdam 

voortgezet onderwijs
  • h.b.s.-a, "Tweede Openbare Handelsschool", P.L. Takstraat te Amsterdam, van 1936 tot 1941 

academische studie
  • economie (kandidaats), Gemeentelijke Universiteit te Amsterdam, van 1945 tot 1948 

overige opleidingen
  • privélessen economie van prof. S. Kleerekoper, van 1941 tot 1942 (kon omdat de Duitser Joden weerden van de Universiteit niet gaan studeren) 

8.

activiteiten

takenpakket (bewindspersoon)
  • Was als staatssecretaris belast met 1. de financiële en economische aangelegenheden van de lagere publiekrechtelijke lichamen, voor zover die lichamen onder het departement van Binnenlandse Zaken ressorteren; 2. de bevordering van doelmatige organisatie en efficiency in de rijksdienst met inachtneming van de taak die elk departement ter zake had; 3. de centrale vraagstukken van de organisatie van de rijksdienst, waaronder interdepartementale taakverdeling en coördinatie; 4. de zaken betreffende automatisering bij de overheid, waaronder begrepen de zorg voor het Rijks Computercentrum; 5. de zorg voor het Staatsdrukkerij- en Uitgeverijbedrijf; 6. de spreidingsactiviteiten, voor zover die niet lagen op het gebied van de rechtspositie van de ambtenaar 

als bewindspersoon (beleidsmatig)
  • Verhoogde de rijksbijdragen aan gemeenten voor onder andere lager onderwijs en ter compensatie van gestegen lonen en bracht verruimingen aan in de verfijningsmaatregelen voor bodemgesteldheid, rioleringen, groeikernen en sociale structuur. 
  • Tijdens zijn staatssecretariaat daalde het aantal artikel-12-gemeenten van 149 (1 jan. 1973) naar 39 (1 jan. 1977) 
  • Bracht de begrotingstekorten van de grote steden terug door het beschikbaar stellen van extra middelen en doordat de tekorten van het gemeentelijke openbaar vervoer werden overgenomen door het Rijk. 
  • Had als staatssecretaris belangrijke bemoeienis met het spreidingsbeleid van overheidsdiensten 
  • Diende in 1976 een wetsvoorstel tot wijziging van de verdeelsleutel van het Provinciefonds in 
  • Verdedigde in 1977 in de Eerste Kamer het wetsvoorstel over invoering van de zomertijd 

9.

wetenswaardigheden

algemeen
  • Nam als locoburgemeester van oktober 1971 tot maart 1972 waar voor de zieke burgemeester Samkalden 
  • Kreeg als burgemeester te maken met openbare-ordeproblemen ten gevolge van krakersrellen 
  • Tijdens zijn burgemeesterschap vond de met rellen gepaard gaande inhuldiging van koningin Beatrix plaats 
  • Was een zeer informeel optredende burgemeester 
  • In 1994 brachten hij en Hulshof als staatsraad een afzonderlijk advies uit over het wetsvoorstel bijzondere bepalingen provincie Rotterdam 

uit de privésfeer
  • Zijn ouders werden in 1942 gearresteerd, naar Sobibor (Polen) gedeporteerd en vermoord 
  • Dook zelf onder in de omgeving van Oldenzaal 
  • Werd na de bevrijding van Twente in april 1945, hoewel overtuigd sociaaldemocraat, vertaler bij "De Waarheid". Omdat hij niet wist of zijn familie de oorlog had overleefd, vierde hij geen feest en maakte in zijn eentje de bevrijdingseditie van de communistische krant. 
  • Zijn vader was handelsreiziger in textiel 

woonplaats(en)/adres(sen)
  • Amsterdam, Jodenbuurt (jeugdjaren) 
  • Amsterdam (De Pijp), Gerard Doustraat, van 1925 tot 1931 
  • Amsterdam, Slingerbeekstraat 11, vanaf 1931 
  • Amsterdam, Waalstraat 160, 3 hoog 
  • Rossum (Ov.) (onderduikadres tijdens de oorlog) 
  • Amsterdam (Bos en Lommer), Tweekoningskinderenstraat 10/1, van 1951 tot 1958 
  • Amsterdam (Slotervaart), Elisabeth Boddaertstraat 11/1, van 1958 tot 1977 
  • Amsterdam, Herengracht 505, van 1977 tot 1983 (ambtswoning) 
  • Landsmeer, Monnickendammerrijweg 31c, vanaf 1983 

ridderorden
Commandeur in de Orde van Oranje-Nassau, 30 mei 1983

overige onderscheidingen en prijzen
gouden penning gemeente Amsterdam

hobby's
geschiedenis, klassieke muziek, beeldende kunsten

10.

publicaties/bronnen

literatuur/documentatie
  • Interview met F. Heddema in: "Binnenlands Bestuur", 36 (1998) 
  • H. de Liagre Böhl, "Polak, Willem (1924-1999)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel VI (elektronische versie) 
  • M. Polak en G. van Herwijnen, "Wim Polak. Amsterdammer en sociaal-democraat" (2003) 

Biografisch Woordenboek(en)
biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van Nederland

archivalia via site Nationaal Archief
vindplaatsen en beschrijvingen verzameld door het Nationaal Archief

11.

familie/gezin

huwelijk/samenlevingsvorm
gehuwd te Amsterdam, 14 mei 1947

echtgeno(o)t(e)/partner
J.Ch. van 't Kruis, Johanna Charlotta

kinderen
1 zoon en 1 dochter

vader
Ph. Polak, Philip

moeder
C. Jacobs, Clara