P.J.J. (Jan) Mertens

foto P.J.J. (Jan) Mertensvergrootglas Linkse katholieke vakbondsbestuurder uit West-Brabant, die werd geboren uit een buitenechtelijke relatie, en die, nadat zijn stiefvader het gezin had verlaten, in kommervolle omstandigheden opgroeide. Werkte zich via de katholieke vakbond in het bisdom Breda op en werd later voorzitter van de Katholieke Arbeidersbeweging (vanaf 1964 Nederlands Katholiek Vakverbond). Streefde in die functie naar samenwerking met het NVV. Keerde zich als KVP-bestuurder tegen het ten val brengen van het kabinet-Cals/Vondeling. Baarde opzien met zijn uitspraak dat de economische macht in Nederland in handen was van circa 200 mensen. In het kabinet-Den Uyl de niet zo opvallende staatssecretaris van Sociale Zaken, die behalve de Algemene Arbeidsongeschiktheidwet weinig tastbare resultaten boekte.

KVP
in de periode 1973-1977: staatssecretaris

Inhoud

Delen

enveloppe

1.

voornamen (roepnaam)

Petrus Josephus Johannes (Jan)

2.

personalia

wijziging in naam en/of titulatuur
P.J.J. van den Berk (geslachtsnaam gewijzigd in "Mertens", 1 december 1916)

geboorteplaats en -datum
Dongen, 14 juli 1916

overlijdensplaats en -datum
Oosterhout (N.Br.), 2 augustus 2000

levensbeschouwing
Rooms-Katholiek

3.

partij/stroming

partij(en)
KVP (Katholieke Volkspartij)

4.

loopbaan

  • schoenmaker (na het voltooien van zijn school) 
  • typograaf bij een drukkerij te Dongen, van 1930 tot juli 1939 
  • propagandist-secretaris/ondervoorzitter "De Jonge Werkman", bisdom Breda, van 1 juli 1939 tot juli 1941 
  • actief in de Katholieke Sociale Actie, bisdom Breda, van juli 1941 tot februari 1945 
  • lid bestuur RKWV (Rooms-Katholiek Werkliedenverbond), district Breda, van februari 1945 tot 6 oktober 1945 
  • voorzitter KAB (Katholieke Arbeiders Beweging), district Breda, van 6 oktober 1945 tot 1 oktober 1953 
  • secretaris KAB (Katholieke Arbeiders Beweging), van 1 oktober 1953 tot september 1963 
  • vicevoorzitter NKV (Nederlands Katholiek Vakverbond), van september 1963 tot 22 juni 1964 
  • voorzitter NKV (Nederlands Katholiek Vakverbond), van 22 juni 1964 tot 11 mei 1973 
  • staatssecretaris van Sociale Zaken (belast met sociale zekerheid), van 11 mei 1973 tot 19 december 1977 

5.

partijpolitieke functies

  • lid Centrum voor Staatkundige Vorming, afdeling Breda (met name voor sociale verzekering en emigratie) 
  • lid partijbestuur KVP, omstreeks 1964 tot 1966 

6.

nevenfuncties

  • lid bestuur "De Jonge Werkman", bisdom Breda, van 1937 tot 1939 
  • docent sociologie, Katholieke Middelbare Technische School 
  • plaatsvervangend lid SER (Sociaal-Economische Raad), van 1950 tot 1 april 1954 
  • medewerker KRO-radio (rubriek "En nu mijn geval)" (in de jaren vijftig) 
  • lid bestuur SVr (Sociale Verzekeringsraad), vanaf 1953 
  • lid bestuur Algemeen Werkloosheidsfonds, vanaf 1953 
  • lid bestuur Kinderbijslagvereveningsfonds, vanaf 1953 
  • lid SER (Sociaal-Economische Raad), van 1 april 1954 tot mei 1973 
  • voorzitter Ziektekostenregeling KAB, vanaf 1956 
  • docent A.C. de Bruijn-Instituut, vanaf 1956 
  • lid Commissie Gemoedsbezwaarden van de Sociale Verzekeringsraad 
  • lid Bankraad, van 30 oktober 1964 tot 11 mei 1973 
  • lid bestuur CVB (Centrale Volksbank), van 1964 tot 1965 
  • lid beheersraad beleggingsfonds "WeBeFo", van 1964 tot 1965 
  • voorzitter Raad van Commissarissen "De Volkskrant", vanaf 1965 
  • voorzitter Raad van Commissarissen drukkerij "Lumax", vanaf 1965 
  • lid redactieraad dagblad "De Stem" 
  • lid Raad van Toezicht Katholieke Economische Hogeschool te Tilburg 
  • lid Raad van Commissarissen verzekeringsmaatschappij "Concordia", van 1978 tot 1988 

7.

opleiding

lager onderwijs
  • lagere school (gedurende 7 jaar, bij de Broeders van Dongen) 

overige opleidingen
  • cursus leidinggeven Jonge Wacht en Jonge Werkman 
  • cursus Gewestelijke Sociale School 
  • cursus Kaderschool Katholieke Actie 

8.

activiteiten

als bewindspersoon (beleidsmatig)
  • Bracht in 1975 de Nota inzake de vrijwillige ouderdomsverzekering ingevolge de Ouderdomswet 1919 (VOV) uit. Hierin werd een voorkeur uitgesproken voor verbetering van de VOV. De Tweede Kamer sprak zich in een motie-Hermsen echter uit voor liquidatie van de VOV. 
  • Diende in 1976 een wetsvoorstel in om oneigenlijk gebruik van sociale wetten door te ruime bepalingen tegen te gaan 

als bewindspersoon (wetgeving)
  • Bracht in 1975 samen met minister Boersma de Algemene Arbeidsongeschiktheidswet (AAW) (Stb, 674) tot stand. Hierdoor komt er ook voor werknemers die niet in loondienst zijn (landbouwers, zelfstandigen) een verzekering tegen arbeidsongeschiktheid. 
  • Bracht in 1977 de Liquidatiewet Ouderdomswet 1919 (Stb. 671) tot stand. Hiermee vervalt de mogelijkheid tot het sluiten van een vrijwillige ouderdomsverzekering en worden de lopende VOV-renten van f 30 per maand afgekocht (waarop 20% loonbelasting wordt ingehouden). 

9.

wetenswaardigheden

algemeen
  • Trad in 1966 uit het hoofdbestuur van de KVP uit onvrede met het ten val brengen van het kabinet-Cals 
  • Verklaarde op 19 oktober 1968 in een rede in Sneek dat de Nederlandse economie volgens hem zou worden beheerst door 200 personen ("de 200 van Mertens") 
  • Sprak zich in februari 1973 als NKV-voorzitter uit voor de komst van een kabinet-Den Uyl 

uit de privésfeer
  • Hij werd geboren uit een buitenechtelijke relatie van zijn moeder met een notaris. Zijn moeder huwde op 9 november 1916 met Adrianus Mertens. 
  • Zijn stiefvader was landarbeider 
  • Zijn stiefvader verliet in 1926 het gezin, waardoor dit in armoede verder moest leven 

woonplaats(en)/adres(sen)
  • Dongen, tot 1937 
  • Breda, vanaf 1937 
  • Utrecht, Corneillelaan 3, omstreeks 1964 en nog in 1967 
  • Dongen, vanaf 1977 

ridderorden
  • Officier in de Orde van Oranje-Nassau, 29 april 1961 
  • Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw 
  • Commandeur in de Orde van Oranje-Nassau, 11 april 1978 

verenigingen, sociëteiten, genootschappen etc.
lid "De Jonge Werkman"

10.

publicaties/bronnen

publicaties
  • "Terugblikken bij het vooruitzien" (1981) (redactie) 
  • "Concordia herinneringen" (1988) 
  • "Mijn leven als vakbondsman en politicus", bewerkt door Arie Kuiper (2004) 

literatuur/documentatie
A.C.M. Kappelhof, "Berk, Petrus Joseph Johannus van den (1916-2000)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel VI (elektronische versie)

Biografisch Woordenboek(en)
biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van Nederland

archivalia via site Nationaal Archief
vindplaatsen en beschrijvingen verzameld door het Nationaal Archief

11.

familie/gezin

huwelijk/samenlevingsvorm
gehuwd, 29 januari 1947

echtgeno(o)t(e)/partner
M.Ph. Dekkers, Maria Philipina (Riet)

kinderen
8 zoons en 2 dochters

moeder
M. van den Berk, Maria

geboorteplaats en/of -datum
Tilburg

stiefvader
A. Mertens, Adrianus