Wie zijn de economische grootmachten in de wereld? - Hoofdinhoud

De wereld zit in een flinke financiële crisis. De economische en industriële grootmachten breken zich het hoofd over hoe deze crisis te keren, en nog belangrijker, hoe een nieuwe crisis in de toekomst voorkomen kan worden. Op 26 en 27 juni 2010 kwamen de belangrijkste landen bijeen voor een G20-top in Toronto.

Op de G20-top werd onder meer gesproken over de mogelijke invoering van een bankentaks waarmee het risicogedrag van financiële instellingen aan banden gelegd zou moeten worden. De Amerikaanse president Barack Obama pleitte tijdens de top voor zo'n taks. Uiteindelijk besloot de G20 echter dat landen zelf kunnen beslissen over het invoeren daarvan.

Op 11 en 12 november 2010 kwam de G20 in Seoul bijeen. Afgesproken werd onevenwichtigheden in de verschillende economieën goed in de gaten te houden, maar er werden geen concrete afspraken gemaakt. Wel werd de nieuwe regelgeving rond financiële markten, het Basel III-akkoord, overgenomen. De G20 bereikte geen overeenstemming over de valutaoorlog die tussen enkele grote landen dreigde te ontstaan.

Inhoudsopgave van deze pagina:

Delen

1. Wie zijn die grootmachten eigenlijk?
2. Opkomende landen
3. Hoe ziet de toekomst van de huidige grootmachten eruit?

4. Argumenten in de discussie
5. Meer informatie

In 1975 kregen de leiders van de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk, Italië en Japan een uitnodiging van Duitsland en Frankrijk voor een informeel (crisis)overleg in Rambouillet over het olie-embargo van twee jaar daarvoor en het failliet van de vaste wisselkoersen volgens het zogeheten Bretton Woods-systeem. De presidenten en regeringsleiders van de toen zes rijkste industrielanden besloten tot een jaarlijks informeel overleg, onder wisselend voorzitterschap (G6). Het jaar daarop trad Canada tot het exclusieve gezelschap toe en in 1977 mocht vervolgens de Europese Economische Gemeenschap aanschuiven in de persoon van de voorzitter van de Europese Commissie en de voorzitter van de Europese Raad (G7). In 1997 werd Rusland formeel lid van de club. Vanaf dat moment spreken we van de G8.

In 1999 werd een tweede internationaal economisch forum in het leven geroepen: de G20. Dit forum bestaat uit de 19 grootste nationale economieën plus de Europese Unie. De officiële naam van de G20 is de 'Groep van Twintig Ministers van Financiën en Voorzitters van Centrale Banken'. Gezamenlijk beslaan de leden van de G20 zo'n 90% van het wereldwijde Bruto Nationaal Product, zo'n 80% van de wereldhandel (inclusief handel binnen de EU) en tweederde van de wereldbevolking.

In de G20 zijn de volgende landen vertegenwoordigd: Argentinië, Australië, Brazilië, Canada, China, Duitsland, de Europese Unie, Frankrijk, India, Indonesië, Italië, Japan, Mexico, Rusland, Saoedi-Arabië, Turkije, het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten, Zuid-Afrika en Zuid-Korea.

Sinds die tijd is de wereld ingrijpend veranderd. China groeide in recordtijd uit tot een economische supermacht met ook nog eens het grootste aantal inwoners (1,33 miljard in juni 2010 volgens het CIA World Factbook). India timmert eveneens flink aan de weg en zal naar verwachting in de komende decennia China in ieder geval in inwonertal gaan overtreffen. Beide landen zaten wat hun Bruto Binnenlands Product betreft op het niveau van biljoenen dollars: China 4,8 biljoen dollar en India 1,1 biljoen dollar (cijfers uit 2009). Ter vergelijking: het BBP van Nederland bedroeg in 2009 799 miljard dollar en dat van de Verenigde Staten 14,4 biljoen dollar, het hoogste in de wereld.

Maar er stonden nog meer landen te dringen voor de poort van de club van rijke industrielanden. Brazilië behoorde met een BBP van 1,5 biljoen dollar tot de koplopers van de nieuwe wereld. Maar ook Zuid-Afrika, Mexico en Turkije hadden aspiraties, evenals Spanje, dat zichzelf beschouwde als de achtste economische macht met een BBP van 1,5 biljoen.

Bovenstaande machtsverschuivingen in de wereld waren duidelijk zichtbaar in het deelnemersveld van de G8-bijeenkomsten van de afgelopen jaren. Naast de acht vaste leden (Canada, Duitsland, de Europese Unie, Frankrijk, Italië, Japan, Rusland, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten) zijn onder andere de regeringsleiders van Brazilië, China, India, Mexico, Spanje, Turkije en Zuid-Afrika aangeschoven bij dit overleg. Ook Nederland mocht in 2009 deelnemen aan dit overleg van de 'groten der aarde'.

De prestigieuze Amerikaanse investeringsbank Goldman Sachs deed er enkele jaren terug uitvoerig onderzoek naar. De belangrijkste conclusie was dat als er zich geen ontwrichtende situaties voordoen, Brazilië, Rusland, India, China en Zuid-Afrika rond 2040 een grotere economische macht zullen vormen dan de oude G6. De investeringsbank ging er bij zijn voorspelling van uit dat deze vijf zogeheten 'BRICS-landen' door zullen gaan met voortdurende economische hervormingen.

Deze voorspelling is slecht nieuws voor de individuele ambities van de regeringsleiders van de economisch sterke lidstaten van de EU. Het betekent dat landen als Frankrijk, Groot-Brittannië, Spanje, maar waarschijnlijk ook Duitsland, straks individueel niet meer zo veel te vertellen hebben op het wereldtoneel. Maar indien de EU als economische grootmacht één blok zou vormen, is er opeens sprake van een supermacht die met een BBP van omstreeks 16,2 biljoen dollar (2009) helemaal bovenaan staat. Zo’n blok zou ook in de toekomst wel tot de belangrijkste spelers van de wereld kunnen blijven behoren.

De opkomende BRICS-landen vormen ook slecht nieuws voor de liberaal-democratische grootmachten die vinden dat uiteindelijk de gehele wereld in een democratie moet worden veranderd. China en Rusland zijn autocratisch geleide landen die overtuigd zijn van de waarde van een sterke centrale regering en neerkijken op het democratische systeem met de ingebakken zwakheden.

De Amerikaanse neoconservatieve wetenschapper en politiek commentator Robert Kagan voorspelt in zijn boek The return of history and the end of dreams (2008) een soort evenwicht tussen democratische geleide systemen en autocratische regeringsvormen. China is in zijn ogen het grote voorbeeld van een maatschappij met een min of meer liberale economie met een strakke centraal geleide politiek. Dit soort staten zijn volgens hem niet bezig met andere landen de maat te nemen, maar kiezen voor een pragmatische benadering. Zij voelen zich echter door de meerderheid van democratisch geleide regeringen vaak in een hoek gedrukt, waardoor er van een betekenisvolle toenadering tussen beide kampen maar weinig terecht zal komen.

Gevolgen van de eurocrisis

De gevolgen van de eurocrisis gingen niet voorbij aan de opkomende grootmachten, hoewel dit per land verschillend uitpakte. Terwijl in China en Brazilië de economische groei lager uitviel dan verwacht, nam de groei van de Turkse economie juist toe.

Om ook grotere Europese landen met financiële problemen bij te kunnen staan, wilde het Internationaal Monetair Fonds (IMF) zijn leencapaciteit met 500 miljard dollar uitbreiden. Verschillende landen hebben hiervoor toezeggingen gedaan, waaronder meerdere G-20 landen. Eerder gaven Japan en China al aan een financiële bijdrage te willen leveren. Zij wilden het IMF versterken om zo to voorkomen dat de eurocrisis de wereldwijde economie negatief beïnvloedt.

Hieronder staan een aantal veel gehoorde argumenten in de discussie over de economische grootmachten, waarbij bijna altijd wel kanttekeningen te maken zijn. Dat maakt de discussie boeiend, maar een oordeel niet eenvoudiger. Europa is wikken en wegen. Door op de links te klikken krijgt u meer informatie én nuancering.

Tip: Na het lezen van de argumenten kunt u zelf Uw reactie geven.

Uw reactie

Door op Uw reactie te klikken kunt u laten weten, wat u van de verschillende argumenten vindt. Ook kunt u natuurlijk andere argumenten aandragen. Uw reactie wordt zeer op prijs gesteld.