Economische crisis - Europa NU

De wereldwijde economie zit sinds eind 2007 in een diepe recessie. De eerste tekenen hiervan worden merkbaar in december 2007 wanneer de huizenmarkt in de Verenigde Staten instort. Een groot aantal Amerikanen kan de maandelijkse hypotheeklasten niet langer opbrengen, waardoor enkele grote hypotheekbanken op het randje van een faillissement worden gebracht.

Op 7 september 2008 ziet de Amerikaanse overheid zich genoodzaakt om de twee grootste hypotheekbanken Fannie Mae en Freddie Mac uit de financiële problemen te halen door ze te nationaliseren. Ook effectenbank Lehman Brothers raakt in de problemen en gaat op 15 september 2008 zelfs bankroet. In een reactie daarop beleven de beurzen op Wall Street de sterkste daling op één dag sinds de aanslagen van 11 september 2001. Beleggers verliezen het vertrouwen in de markt, met het gevolg dat de aandelenbeurzen in een vrije val terecht komen.

Al snel blijkt dat deze gebeurtenissen zich niet tot de VS beperken. Als gevolg van de sterke verbondenheid tussen de internationale financiële markten raken banken in Europa en Azië in de loop van 2008 ook in de financiële moeilijkheden. Ook in deze werelddelen kelderen de beurskoersen vervolgens met ongekende snelheid. De wereldwijde verliezen bij banken en andere financiële instellingen als gevolg van wat men de kredietcrisis is gaan noemen, bedragen inmiddels meer dan 500 miljard dollar.

In november 2008 is er voor het eerst sprake van een recessie in de eurozone. In het vierde kwartaal van 2008 krimpt de Europese economie gemiddeld met 1,2 procent, in het eerste kwartaal van 2009 zelfs met 2,8 procent. Vooral de nieuwe lidstaten hebben zwaar te lijden onder de negatieve ontwikkelingen in de wereldeconomie. Slowakije, Letland en Litouwen laten bijvoorbeeld elk een economische krimp zien van meer dan 10 procent.

Ook de werkloosheid neemt gestaag toe binnen de Europese Unie. Vooral Spanje, Letland en Litouwen hebben hoge werkloosheidscijfers van ruim boven de 14 procent. In verhouding hiermee doet Nederland het in dezelfde periode nog relatief goed met de laagste werkloosheid van Europa: 2,9 procent.

Net als in de Verenigde Staten komt ook in Europa een aantal grote banken zwaar in de problemen. Als gevolg van angst op de internationale kapitaalmarkt houden banken wereldwijd de hand op de knip. Dit leidt ertoe dat banken geen leningen meer verstrekken, niet aan consumenten en ook niet aan elkaar. Grote banken als het Zwitserse UBS en het Nederlandse ING lijden recordverliezen en moeten met steun van de overheid overeind gehouden worden. Het Engelse Northern Rock, de IJslandse Landsbanki, het Belgisch-Nederlandse Fortis en het Nederlandse ABN AMRO worden zelfs geheel genationaliseerd.

Met het oog op de bovenstaande ontwikkelingen kan een Europese reactie niet uitblijven. In oktober 2008 bereiken de Europese ministers van Financiën een principe-akkoord over het instellen van een garantie op spaartegoeden voor een bedrag van ten minste 50.000 euro per rekeninghouder. Nederland heeft die garantie zelfs verhoogd tot 100.000 euro. Dit is bedoeld om te voorkomen dat mensen massaal hun geld gaan opnemen uit angst om anders hun spaartegoeden te verliezen.

Om ook het vastgelopen financiële verkeer tussen banken te stimuleren hebben de vijftien landen van de eurozone in het bovengenoemde principe-akkoord ook besloten om garant te staan voor leningen tussen banken. Daarnaast willen zij ook 'gezonde' banken desgewenst financieel ondersteunen met leningen, om de Europese burger zo meer vertrouwen in de economie te geven. In Nederland maken onder meer AEGON en SNS REAAL gebruik van deze regeling.

Het geld dat wordt gebruikt om de banken financieel te ondersteunen is afkomstig van de nationale overheden. Voor enkele landen blijkt deze economische belasting echter te hoog. Na IJsland (8,1 miljard dollar) en Oekraïne (16,5 miljard dollar) krijgt Hongarije eind oktober 2008 als eerste EU-land financiële hulp om de economische crisis te kunnen doorstaan. Het Internationaal Monetair Fonds (IMF), de EU en de Wereldbank verstrekken gezamenlijk een lening van 20 miljard euro.

Economisch herstelplan

Eind november 2008 heeft de Europese Commissie besloten om een Europees Economisch Herstelprogramma te lanceren. Door een bedrag van 200 miljard euro moet de Europese economie een positieve impuls krijgen. Het overgrote deel, 170 miljard, is afkomstig van de EU-lidstaten. De overige 30 miljard wordt betaald door de Commissie. Met het plan moeten onder meer belastingmaatregelen worden gefinancierd, wegen worden aangelegd en Europese internetfaciliteiten worden uitgebreid. Ook krijgen de bouwsector en auto-industrie miljardensteun.

Met deze maatregelen hoopt de Commissie de vraag naar goederen en diensten te verhogen. Hiermee moet de kans op een langdurige recessie worden verkleind. De te nemen maatregelen zullen niet voor alle lidstaten hetzelfde zijn. Elke lidstaat kan zelf bepalen welke maatregelen geschikt zijn voor de nationale situatie. Wel wordt van iedere lidstaat verwacht minimaal 1,5 procent van zijn bruto binnenlands product (bbp) in economische stimuleringsmaatregelen te steken. Het Nederlandse pakket van zo'n 6 miljard euro omvat onder meer lastenverlichting voor bedrijven, werktijdverkorting en het verlagen van de WW-premie.

In navolging hiervan heeft de Commissie op 29 april 2009 het budget ter bestrijding van de financiële crisis voor 2010 bekend gemaakt. De kapitaalinjectie van €200 miljard euro in 2009 wordt naar alle waarschijnlijkheid opgevolgd door een bedrag van nog eens €139 miljard euro. Eurocommissaris Kallas presenteerde het nieuwe budget en merkte op dat deze financiële ondersteuning van de Europese economie is bedoeld om verdere financiële achteruitgang te voorkomen.

Het voorstel is voorgelegd aan het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie. Naar verwachting zullen beide instellingen in december 2009 met een definitief besluit komen.

Begrotingsregels EU

De Europese begrotingsregels, waarbij onder meer een tekort van maximaal drie procent van het bruto binnenlands product is toegestaan, zullen gehandhaafd blijven. Wel zal de Commissie deze begrotingsregel flexibel toepassen. Bij overtreding van de drie-procent norm moeten lidstaten ervoor zorgen zo snel mogelijk weer onder dit plafond te komen. Volgens de huidige planning moeten de begrotingstekorten vanaf 2011 weer worden afgebouwd, als het economisch herstel dat tenminste toelaat.

Op 15 november 2008 vond in Washington een topontmoeting van de twintig machtigste industrielanden (G20) plaats. Tijdens deze ontmoeting werd door de deelnemende landen besproken hoe de economische crisis wereldwijd effectief kan worden aangepakt. Hieruit kwamen zes punten naar voren:

• - 

  het IMF moet een versterkte centrale rol krijgen in het internationale financiële systeem
• - 

  er moet strenger internationaal toezicht komen op het naleven van wetten op financieel en fiscaal gebied
• - 

  belastingparadijzen worden taboe en boekhoudstandaarden moeten worden geharmoniseerd
• - 

  er moet een internationale gedragscode komen die de huidige 'graaicultuur' moet tegengaan
• - 

  er moet meer en beter toezicht komen op de wereldwijde bankensector
• - 

  het moet voorkomen worden dat landen protectionistische maatregelen nemen om de eigen industrie te beschermen

De landen konden echter niet tot een gezamenlijk plan voor fiscale stimuleringsmaatregelen komen, zoals de door Europa gewenste belastingverlagingen en een verhoging van de overheidsuitgaven om de economie te stimuleren.

In april 2009 kwam de G20 opnieuw bij elkaar in Londen. Tijdens deze bijeenkomst werd besloten de middelen van het IMF te verdrievoudigen. Dominique Strauss-Kahn, hoofd van het IMF, stelde dat het IMF daarmee terug op de kaart staat. Daarnaast werd 180 miljard euro voor nieuwe handelskredieten beschikbaar gesteld.

Het IMF geeft in mei 2009 aan niet te weten wanneer de economische crisis voorbij zou zijn. Onlangs werd zelfs bekend dat er een tweede ronde dreigt in de crisis op de Amerikaanse huizenmarkt. Bij de eerste fase van de crisis waren het vooral mensen uit de middenklasse in de VS die hun hypotheken niet meer konden betalen. Nu kunnen steeds meer mensen in de hogere hypotheekklassen hun maandlasten niet meer opbrengen, zodat nog veel meer problemen verwacht worden. Het is afwachten wat de gevolgen van deze tweede ronde voor de Europese economie zullen zijn.

Op de G8-top in Italië op 8, 9 en 10 juli 2009 spraken de regeringsleiders hun vertrouwen uit in een spoedig herstel van de wereldwijde economie. "De dalende trend zet niet door, de economische crisis heeft zijn dieptepunt bereikt", aldus de Italiaanse premier Silvio Berlusconi. Wel waarschuwden de aanwezige leiders dat er een grote verantwoordelijkheid rust op de schouders van de internationale bankiers: "Uitgangspunten als moraal en ethiek moeten weer terugkeren in de werkwijze van de financiële instellingen wereldwijd."

De Europese Commissie is het daarmee eens en heeft een voorstel ingediend voor Europese regelgeving voor een verscherpt toezicht op banken in Europa. Het meest in het oog springende punt uit dit voorstel betreft het oprichten van een Europees Systeem van Financiële Toezichthouders (ESFS). Het ESFS heeft als doel om de samenwerking tussen de verschillende financiële autoriteiten binnen de EU beter te laten verlopen. Door middel van onderling overleg en coördinatie vanuit het ESFS zal de Europese bankensector zich verantwoordelijker gedragen, zo hoopt de Commissie.

Ondertussen vertonen de voor Europa belangrijke Duitse en Franse economieën vanaf het tweede kwartaal van 2009 weer een kleine groei. Ook het aantal bestellingen van industriële producten in de eurozone stijgt weer licht.

Europese financiële waakhonden

Op 2 december 2009 hebben de Europese ministers van Financiën in Brussel besloten tot de oprichting van drie toezichthouders voor de financiële markten. Zo komt er een Europese toezichthouder voor de banken, een Europese toezichthouder voor verzekeraars en pensioenfondsen, en een Europese toezichthouder voor leningen en aandelenmarkten.

Dit besluit komt voort uit het idee dat een verbeterd financieel toezicht de Europese economie kan behoeden voor de gevolgen van een toekomstige economische crisis zoals degene die de wereld sinds 2007 in haar greep houdt.

Naar verwachting zal het Europees Parlement binnenkort instemmen met het bovenstaande besluit van de EU-ministers.

Hieronder staan een aantal veel gehoorde argumenten in de discussie over de dreigende economische recessie, waarbij bijna altijd wel kanttekeningen te maken zijn. Dat maakt de discussie boeiend, maar een oordeel niet eenvoudiger. De argumenten gaan over de rol die de EU in de discussie zou moeten spelen. Door op de links te klikken krijgt u meer informatie én nuancering.

Tip: Na het lezen van de argumenten kunt u zelf Uw reactie geven.

Uw reactie

Door op Uw reactie te klikken kunt u laten weten, wat u van de verschillende argumenten vindt. Ook kunt u natuurlijk andere argumenten aandragen. Uw reactie wordt zeer op prijs gesteld.

Reageer

Delen: