Uitwisseling passagiersgegevens EU-VS - Europa NU

Na de terroristische aanslag op het WTC in New York op 11 september 2001, is het aantal veiligheidsmaatregelen voor luchtverkeer sterk opgevoerd. Vooral de Verenigde Staten verscherpten hun controles. Zo willen ze van de luchtvaartmaatschappijen die de VS aandoen zo veel mogelijk privégegevens ontvangen van de overkomende passagiers. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om adres- en creditcardgegevens. De gegevens zouden de instanties in de VS beter in staat stellen om terroristen op te sporen.

Op 28 mei 2004 bereikten de VS en de EU een overeenkomst over het uitwisselen van dergelijke gegevens. Het Europees Parlement vond echter dat de privacy van de Europese burgers in het geding was en bracht de zaak onder de aandacht van het Europese Hof van Justitie. Het Hof ging echter niet in op het privacyaspect, maar oordeelde op 30 mei 2006 wel dat het akkoord was gebaseerd op verkeerde juridische gronden. Er moest dus een nieuwe overeenkomst worden gesloten. Het Europees Parlement en met name Europarlementariër Sophie in 't Veld  probeerde inspraak te krijgen in de totstandkoming van een nieuw akkoord, maar kreeg die niet. Een nieuw akkoord kon worden gesloten als de Raad Justitie  wederom unaniem zou instemmen met het bestaande voorstel. Het enige verschil was dat er nu 25 landen meebeslisten in plaats van 15.

Tijdens de nieuwe onderhandelingen kwamen de VS echter met extra wensen. Ze wilden bijvoorbeeld ook informatie over de maaltijden die passagiers nuttigden tijdens de vlucht. Door te kijken naar halalmaaltijden, zouden de VS beter kunnen bepalen of er moslims op de vlucht zaten. Naast de extra passagiersgegevens, wilden de VS ook de mogelijkheid krijgen om de gegevens makkelijker door te spelen naar buitenlandse veiligheidsdiensten, zoals die in het Verenigd Koninkrijk. Deze eisen zorgden er uiteindelijk toch voor dat de nieuwe onderhandelingen moeizaam verliepen. De EU was voornamelijk terughoudend met het toegeven aan de eisen van de VS, omdat ze bang was dat de VS in de onderhandelingen van volgend jaar nóg meer eisen zouden gaan stellen.

Op 30 september 2006 verliep de eerste deadline voor het sluiten van een akkoord, met als gevolg dat er op dat moment geen toereikende regelgeving bestond. In theorie handelde een luchtvaartmaatschappij die op dat moment van de EU naar de VS vloog zonder passagiersgegevens over te dragen in overtreding van Amerikaanse wetten, en in overtreding van EU-wetten als het die gegevens wél overdroeg.

Op 6 oktober 2006 werd een tijdelijk akkoord gesloten. De VS kregen de beschikking over dezelfde passagiersgegevens als voorheen - dus geen verstrekking van maaltijdvoorkeur - met als verschil dat meer Amerikaanse instanties toegang kregen tot deze gegevens. Daarnaast is in de overeenkomst de wens vastgelegd om snel over te gaan van een pull-systeem naar een push-systeem. De deadline voor een nieuw akkoord werd vastgezet op eind juli 2007.

Dat kwam er, voor een periode van zeven jaar. Een deel van het Europees Parlement kraakte het af. De VS kregen minder dan ze zouden willen, maar bijvoorbeeld wel de gegevens over de airmiles, gemiste vluchten en de e-mailadressen van passagiers. Gegevens zouden veel langer worden bewaard. Het oude pull-systeem dat veel opener toegang geeft bleef echter ook van kracht. En de bescherming van die gegevens is in handen van de VS. Alleen is dat niet waterdicht, is het onzeker dat de gegevens alleen voor de bestrijding van terrorisme worden gebruikt, en mogen de VS volgens hun regels de gegevens over Europese burgers delen met weer andere landen.

In maart 2008 ontstond er een kortstondig conflict tussen de VS en de EU vanwege directe onderhandelingen over visakwesties tussen de VS en enkele EU-landen, zoals Tsjechië, Estland en Letland. Het conflict werd opgelost door de afspraak met de VS om Europese zaken met de EU te bespreken en nationale zaken met individuele landen.

Net als bij de onderhandelingen over de uitwisseling van bankgegevens is de vraag hoe ver moet worden gegaan met het opslaan van en inzage geven in persoonsgegevens nog niet beantwoord. Het Europees Parlement is vooralsnog kritisch om tientallen gegevens te bewaren.

Begin mei 2010 schortte het Europees Parlement zijn stemming over bestaande overeenkomsten met de Verenigde Staten en Australië op. Dit gebeurde in ruil voor nieuwe onderhandelingen waarbij nieuwe voorwaarden gelden. Het Europees Parlement schaarde zich namelijk achter een voorstel van Europarlementariër Sophie in 't Veld (D66). Volgens In 't Veld: ,,De massale uitwisseling van persoonsgegevens vraagt om spijkerharde garanties en de bescherming van burgerrechten''.

In een uiteindelijk verdrag moet zijn opgenomen dat voor de uitwisseling van passagiersgegevens aan de Europese voorwaarden moet worden voldaan. Ook moet er hard bewijs worden geleverd dat het gebruik van persoonsgegevens noodzakelijk is en niet buiten proporties is. Daarnaast schendt de overdracht van 'bulkgegevens' (in grote getale) de EU-wetgeving. De gegevens van een passagier mogen maximaal vijf jaar bewaard worden en mogen niet aan andere landen worden verstrekt.

Hieronder staan een aantal argumenten, waarbij bijna altijd wel kanttekeningen te maken zijn. Dat maakt de discussie boeiend, maar een oordeel niet eenvoudiger. Europa is wikken en wegen. Door op de links te klikken krijgt u meer informatie én nuancering.

Tip: Na het lezen van de argumenten kunt u zelf  Uw reactie geven.

Uw reactie

Door op Uw reactie te klikken kunt u laten weten, wat u van de verschillende argumenten vindt. Ook kunt u natuurlijk andere argumenten aandragen. Uw reactie wordt zeer op prijs gesteld.