Toetreding Servië tot de Europese Unie - Europa NU

Servisch parlementsgebouw in Belgrado

Servië is een potentiële toetredingskandidaat voor de Europese Unie. In oktober 2005 opende de Europese Commissie onderhandelingen met Servië om de EU-toetreding voor te bereiden via het zogenaamd 'Stabilisatie en Associatie-Akkoord' (SAA). Dit akkoord werd op 28 april 2008 door Servië en de Europese Unie ondertekend.   

De Europese Commissie gaf in haar voortgangsrapport van 2007 aan dat Servië vooruitgang heeft geboekt op economisch gebied en op het gebied van politieke criteria. Zo is er een nieuwe grondwet in werking getreden, zijn er democratische verkiezingen gehouden en is de economie gegroeid. Daarentegen heeft Servië nog problemen op het gebied van juridische hervormingen, corruptiebestrijding, het verbeteren van de mensenrechten en de hoge werkloosheid.   

In september 2008 heeft de voorzitter van de Europese Commissie Barroso  laten weten dat Servië mogelijk in 2009 al de status van kandidaat-lid van de Europese Unie kan verkrijgen. De voorwaarde hiervoor is echter wel dat Servië doorgaat met de hervormingen en volledig samenwerkt met het Joegoslavië-Tribunaal. Het Tribunaal wacht nog op de uitlevering van de oorlogsmisdadigers Ratko Mladic en Goran Hadzic.

Premier Mirko Cvetkovic had aangekondigd dat Servië in de eerste helft van 2009 een verzoek zal indienen voor toetreding tot de Europese Unie, maar dat is nog niet gebeurd. Hij hoopt dat Servië uiterlijk in 2014 lid kan worden van de EU. De voormalige  EU- voorzitter Tjechië  heeft aangegeven dat zij haar best zal doen het kandidaatlidmaatschap aan Servië toe te kennen. Deze status kan alleen worden verkregen als de huidige EU-lidstaten akkoord gaan. Uit het voortgangsrapport van 2009 is gebleken dat Servië goede resultaten heeft geboekt in het toetredingsproces tot de Europese Unie.

Vooral Nederland was aanvankelijk tegen EU-lidmaatschap van Servië omdat het land niet voldoende meewerkte aan de arrestatie en uitlevering van oorlogsmisdadigers aan het Joegoslavië-Tribunaal in Den Haag. Maar in december 2009 gaf minister Verhagen zijn verzet op na een relatief positief rapport van de hoofdaanklager van het tribunaal. Ook in het land zelf heerst overigens weerstand tegen de EU. Zo gaf Servië eerder aan het EU-lidmaatschap te weigeren als de Europese Unie de Servische regio Kosovo als onafhankelijke staat erkent en een Europese troepenmacht naar deze regio stuurt.

In 1999 stelt de Europese Unie het Stabilisatie en Associatie-Akkoord voor aan Servië ter voorbereiding op Europees lidmaatschap. Onder dit samenwerkingsverband met de Unie wordt in november 2000 een autonoom voorkeursbeleid met betrekking tot de handel met het land ingesteld, waardoor de meeste Servische producten zonder invoerheffingen kunnen worden ingevoerd. In juni 2000 verklaart het land zich bereid om de gestelde hervormingen in het licht van de Europese integratie te implementeren en ontvangt het land de status van potentiële EU-kandidaat.

In juli 2001 vangt de Europese Unie de politieke en economische gesprekken met het land aan, waardoor de Raad het land in januari 2004 een Europees Partnerschap voorstelt.

In oktober 2005 gaf de Europese Commissie een positief advies over het verzoek van Servië om kandidaat-lidstaat van de Europese Unie te mogen worden. De Commissie ging in haar advies in op de vorderingen van Servië bij het voldoen aan de criteria voor het lidmaatschap van de Unie. Servië wordt zowel getoetst op het voldoen aan de algemene toetredingscriteria  als aan de voorwaarden in het Stabilisatie en Associatie-Akkoord. In oktober 2005 start de Commissie de onderhandelingen m.b.t. het Stabilisatie en Associatie-Akkoord. Maar op 3 mei 2006 blaast de Unie de onderhandelingen af vanwege de slechte medewerking van het land aan het Joegoslavië-Tribunaal.

Op 13 juni 2007 overtuigt Servië de Unie ervan wel medewerking aan het Tribunaal te willen verlenen, waardoor de onderhandelingen met het land op 13 juni 2007 worden hervat. In april 2008 liet het Belgische ministerie van Buitenlandse Zaken in een verklaring weten dat Nederland en België een compromisvoorstel uitgewerkt hebben voor een associatieverdrag met Servië. Het verdrag werd hierop op 28 april 2008 door de Unie en Servië ondertekend.   

Al in de voortgangsrapportage van 2003 over Servië werd duidelijk dat op veel terreinen aanpassingen nodig waren, waaronder de hervorming van het (Servische) leger, de bestrijding van corruptie en georganiseerde misdaad en het tegengaan van schendingen van de rechten van mens. Ook was er sprake van gebrek aan onafhankelijkheid van het gerechtelijk apparaat en de toenemende staatsinvloed op de media en moest een betere samenwerking met het Joegoslavië-Tribunaal (ICTY) worden bewerkstelligd.

Op basis van de voortgangsrapportage 2007 oordeelde de Europese Commissie dat Servië vooruit is gegaan op het gebied van politieke criteria. Zo is er een nieuwe grondwet in werking getreden en zijn er democratische verkiezingen gehouden. Toch blijft Servië problemen houden op het gebied van juridische hervormingen, corruptiebestrijding en het verbeteren van de mensenrechten. Ook werkt Servië nog steeds niet volledig mee aan het Joegoslavië-Tribunaal en toont het land een weinig constructieve houding ten aanzien van regionale samenwerking met Kosovo.

Op economisch gebied heeft Servië sinds het laatste voortgangsrapport enige voortgang gemaakt richting een markteconomie en is de economie aanmerkelijk gegroeid. De werkloosheid blijft echter hoog. Bovendien is de private sector nog niet concurrerend en dynamisch genoeg.

Conclusie is dat Servië de capaciteit heeft om uiteindelijk bij de EU aan te sluiten, maar dat er nog een aantal gebieden zijn waarop verbeteringen moeten worden doorgevoerd. Daarbij spelen de politieke verhoudingen met de Europese Unie een belangrijke rol. Sinds december 2007 geeft Servië namelijk aan van het EU-lidmaatschap te willen afzien als de Europese Unie Kosovo als onafhankelijke staat erkent. Ook is er verdeeldheid onder de EU-lidstaten zelf over mogelijke toetreding van het land.

In oktober 2009 kwam de Europese Commissie met een rapportage over de voortgang van Servië in het toetredingsproces. Uit dit rapport komt naar voren dat Servië op de goede weg is. Het land heeft bewezen toe te zijn aan volledig lidmaatschap. Servië heeft hervormingen doorgevoerd en resultaten geboekt in de uitvoering van de Interimovereenkomst die het land met de Europese Unie heeft gesloten. Daarnaast werkt het land nu actief en systematisch mee aan het internationaal strafhof, al zijn enkele verdachten, zoals Ratko Mladic, nog voortvluchtig. Verder moet het land zich tegenover Kosovo positiever opstellen.

Servië laat op politiek vlak stabiliteit zien en heeft de wetgeving aangepast en het integratieprogramma van de Europese Unie ingevoerd. Ook is er een nieuwe wet aangenomen die betrekking heeft op politieke partijen. Hervormingen in het verkiezingsstelsel hebben echter nog niet plaatsgevonden. Servië heeft zich beter ingezet in de strijd tegen corruptie met als gevolg dat veel verdachten zijn gearresteerd. Wel zal er extra aandacht moeten worden geschonken aan de bestrijding van georganiseerde misdaad en zal de rechterlijke macht volledig onafhankelijk moeten opereren.

Servië heeft de onafhankelijkheidsverklaring van Kosovo niet erkend.  Wel wil het land gaan samenwerken met de EULEX missie maar er zullen structurele oplossingen moeten worden bedacht om de verhoudingen tussen Kosovo en Servië te verbeteren.

Op economisch gebied heeft het land weinig vooruitgang geboekt om een goed functionerende markteconomie te creëren. Daar komt bij dat het land zwaar getroffen is door de economische crisis en de economie in een recessie terecht is gekomen. Servië heeft dan ook financiële steun ontvangen van de Europese Unie en het Internationaal Monetair Fonds . Er zullen dan ook vorderingen moeten worden gemaakt om in de toekomst te kunnen concurreren met andere landen.

Regionale vrijhandelszone

Op 19 december 2006 is het CEFTA-akkoord ondertekend. Dit vrijhandelsakkoord is in 2007 in werking getreden. De CEFTA bestaat uit Servië, Montenegro, Bosnië-Herzegovina, Albanië, Kroatië, Macedonië, Moldavië en de UNMIK namens Kosovo. De vrijhandelszone heeft als doel het volume van de regionale markt te vergroten en de regio aantrekkelijk te maken als vestigingsplaats voor buitenlandse bedrijven.

Servië had eerder al bilaterale vrijhandelsovereenkomsten getekend met de Zuidoost-Europese staten Albanië, Kroatië, Macedonië, Roemenië, Bosnië-Herzegovina, Moldavië en Bulgarije. Deze komen met de inwerkingtreding van de CEFTA te vervallen.

Vanaf 1999 ontvangt Servië politieke en economische steun van de Unie. Na jaren van advies en ondersteuning door de Consultation Task Force, het Europees-Servisch raadgevend orgaan, maakt de val van het Milosevic-regime in 2000 het begin van het Stabilisatie en Associatie proces met de Europese Unie mogelijk. Toch zijn de officiële onderhandelingen met het land om hierover tot een overeenkomst te komen pas in oktober 2005 begonnen. Om ondertussen de integratie van Servië in de Europese Unie te bevorderen, is in maart 2004 een Europees Partnerschap opgezet.

De onderhandelingen met het land worden in oktober 2005 geopend, op de voorwaarde dat het land volledige medewerking verleent aan het Joegoslavië-Tribunaal. Toen bleek dat Servië in 2006 geen medewerking verleende aan het Joegoslavië-Tribunaal, blies de Europese Commissie in mei 2006 de onderhandelingen over het Stabilisatie en Associatie-Akkoord af. De Europese Commissie benadrukte hierbij dat ze bereid was de onderhandelingen te hervatten, mits het land wel aan de voorwaarden van de Unie zou voldoen.

In juni 2007 hervatte de Commissie de onderhandelingen met Servië nadat de nieuwe Servische regering volledige medewerking verleende aan het Joegoslavië-Tribunaal. Vanaf hier gingen de onderhandelingen erg snel, waarna de laatste technische ronde werd afgerond op 10 september 2007.

Ook komt de relatie tussen de Europese Unie en Servië tot uiting door het akkoord over het verkrijgen van visa. Dit akkoord, gesloten op 18 september 2007, vergemakkelijkt sinds 1 januari 2008 de procedure voor het verkrijgen van een visum voor de Europese Unie voor bepaalde groepen Serviërs (studenten, academici, journalisten en toeristen). Sinds mei 2008 kunnen ook alle andere Servische burgers een visum voor de EU krijgen. In de meeste gevallen is dat zelfs gratis. Hierdoor kunnen Serviërs makkelijker naar de Europese Unie afreizen en zal er op termijn meer interactie ontstaan tussen EU- en Servische burgers.

Handelsrelatie met de Europese Unie

Door het autonome voorkeursbeleid dat de EU in november 2000 heeft ingesteld, kunnen (bijna) alle Servische producten zonder invoerheffingen worden ingevoerd. Daarnaast heeft de Europese Unie met Servië een preferentieel handelsakkoord afgesloten, wat inhoudt dat de export vanuit Servië niet langer belast zal worden met bijvoorbeeld quota en gevrijwaard zal zijn van invoerrechten bij export naar de Europese markt.

Voor het vormen van een Europese buitenlandse- en veiligheidspolitiek is de toetreding van Servië van strategisch belang. Toetreding van het land tot de Europese Unie kan zorgen voor stabilisatie in de Oost-Europese regio. Met toetreding van Servië wordt verwacht dat het risico van conflicten in de regio zal afnemen.

Daarnaast is de toetreding van Servië van belang voor de Europese Unie omdat toetreding zorgt voor een vergroting van de interne markt. Op termijn stimuleert dit de economische groei in de Unie.

Reageer

Delen: