Toetreding Kosovo tot de Europese Unie - Europa NU

De toetreding van Kosovo tot de Europese Unie speelt nu nog geen rol, maar is reëler geworden nadat Kosovo op 17 februari 2008 eenzijdig zijn onafhankelijkheid uitriep. De status van Kosovo is nog onzeker: het gebied staat nu nog onder het bestuur van de VN -missie UNMIK (United Nations Interim Administration Mission in Kosovo), terwijl de NAVO toezicht houdt op de openbare orde. In 2008 wordt de rol van de VN geleidelijk overgenomen door een EU-missie. Nederland heeft in mei 2008 ingestemd met de EU-politiemissie.

Kosovo neemt deel aan het Stabilisatie- en Associatieproces van de Europese Unie. Op 12 juni 2004 besloot de raad een Europees Partnerschap op te stellen met Servië en Montenegro, inclusief Kosovo. Deze stabilisatie en associatieovereenkomst moest op 25 februari 2005 in werking treden.

In november 2007 kwam de Europese Commissie met een rapport over de voortgang van Kosovo in het toetredingsproces. Hierin kwam naar voren dat Kosovo te maken heeft met een groot democratisch tekort en een zwakke rechtsstaat. Corruptie komt nog vaak voor door het gebrek aan middelen om de wet te handhaven. Tevens valt er op economisch gebied nog veel te verbeteren. Daarentegen is de politieke stabiliteit de afgelopen jaren wel beter geworden.  

Het voortgangsrapport over 2009 laat zien dat Kosovo nog steeds voor een aantal zware opgaven staat. Zo moet de rechtsstaat worden gewaarborgd en corruptie en georganiseerde misdaad worden bestreden. Ook moeten etnische minderheden in het land beter worden beschermd.

In 1997 stelt de Raad van Ministers  politieke en economische voorwaarden aan de ontwikkeling van bilaterale relaties tussen Kosovo en de EU.

In mei 1999 stelt de Europese Unie het Stabilisatie- en Associatie-Proces (SAP) voor aan vijf landen in Zuidoost-Europa. In juni 2000 maakt de Europese Raad van Feira bekend dat alle SAP-landen potentiële kandidaten voor het lidmaatschap van de Europese Unie zijn. Tijdens een topconferentie in Zagreb in november 2000 wordt het SAP officieel getekend door de westelijke Balkanlanden en de Europese Unie. In juni 2003 wordt tijdens de topconferentie in Thessaloniki het SAP als de Europese Unie-politiek voor de westelijke Balkanlanden aangenomen. Het perspectief voor lidmaatschap is hiermee vastgelegd.

In juni 2004 gaat de Raad van Europa een Partnerschap met Servië en Montenegro, inclusief Kosovo aan.

De PISG (Provisional Institutions of Self Government) nemen in januari 2005 het Kosovo-Actieplan voor de implementatie van het Europees Partnerschap aan.

In april 2005 neemt de Europese Commissie de mededeling van de Raad van Europa en het Europees Parlement over een Europese toekomst voor Kosovo - COM(2005)156  aan.

In november 2007 komt de Europese Commissie met een rapportage over de voortgang van Kosovo in het toetredingsproces. Hierin komt naar voren dat Kosovo te maken heeft met een groot democratisch tekort en een gebrek aan efficiency op het vlak van zelfbestuur. Doordat er in Kosovo juridische onzekerheid bestaat over de wetten die de regering moet toepassen, heeft het land een zwakke rechtsstaat. Daarnaast zijn er te weinig middelen om de wet te handhaven waardoor corruptie gemakkelijker kan ontstaan.

Kosovo heeft inspanningen verricht om het geweld tegen minderheidsgroepen terug te dringen en de vertegenwoordiging van deze groepen te verbeteren. Op plaatselijk niveau wordt dit echter nog niet goed in de praktijk gebracht. Kosovo doet daarnaast ook moeite om de terugkeer van vluchtelingen te bevorderen. Het aantal teruggekeerde personen blijft echter laag. Aangezien er onzekerheid bestaat over de toekomstige status van Kosovo en de veiligheidssituatie voor vluchtelingen slecht is, zal het lastig zijn hier verandering in aan te brengen.

De politieke stabiliteit is in de afgelopen jaren verbeterd. Ook is het land actiever geworden in het maken van wetgeving. De juridische status van Kosovo blijft echter een probleem. Verder blijven de betrekkingen tussen etnische Albanezen en Serviërs in Kosovo slecht. Mensenrechten en de bestrijding van criminaliteit zijn onderwerpen die nog veel aandacht behoeven.

Op economisch gebied valt ook nog veel te verbeteren. Er is in de laatste jaren weinig voortgang geboekt op weg naar een vrije markteconomie. Tevens is er sprake van een matige economische groei en hoge werkloosheid.

In oktober 2009 komt de Europese Commissie met een rapportage over de voortgang van Kosovo in het toetredingsproces. Hieruit komt naar voren dat de stabiliteit is gehandhaafd maar dat het land nog steeds erg kwetsbaar is. De rechtsstaatmissie van de Europese Unie, EULEX, is nu actief in heel het land.

Kosovo is erin geslaagd om het bestuurlijke systeem beter te laten functioneren. Hiermee komt het land steeds dichter bij het voldoen aan de politieke toetredingscriteria. Wel moeten er op bestuurlijk vlak nog aanpassingen worden doorgevoerd om op deze manier corruptie en georganiseerde misdaad tegen te gaan. Ook is Kosovo er nog niet volledig in geslaagd om de Servische minderheid in het land te beschermen en om deze, en andere minderheden, volledig te laten meedoen aan lokale verkiezingen.

Kosovo heeft nog een lange weg te gaan voordat het land beschikt over een goed functionerende markteconomie. Wil het land, ook in de toekomst, kunnen blijven concurreren met buurlanden en EU-lidstaten, dan zal het beleid moeten worden aangepast. De Europese Commissie stelt dan ook voor om de handelsregelingen waarvan het land momenteel profiteert, uit te breiden. Wanneer Kosovo volledig voldoet aan de eisen, zal er door de Commissie een handelsovereenkomst worden voorgesteld.

Regionale vrijhandelszone

Op 19 december 2006 is het CEFTA-akkoord ondertekend. Dit vrijhandelsakkoord is in 2007 in werking getreden. De CEFTA bestaat uit Servië, Montenegro, Bosnië-Herzegovina, Albanië, Kroatië, Macedonië, Moldavië en de UNMIK namens Kosovo. De vrijhandelszone heeft als doel het volume van de regionale markt te vergroten en de regio aantrekkelijker te maken als vestigingsplaats voor buitenlandse bedrijven en andere investeerders.

Kosovo heeft op 17 februari 2008 eenzijdig de onafhankelijkheid uitgeroepen. Het gebied staat nu nog onder het bestuur van de Verenigde Naties. Het uitroepen van de onafhankelijkheid ligt zeer gevoelig in de internationale gemeenschap. Dit komt onder andere doordat Servië een groot tegenstander van onafhankelijkheid is. Het Servische parlement heeft in december 2007 een resolutie aangenomen waarin staat dat Servië het EU-lidmaatschap zal weigeren als de Europese Unie een onafhankelijk Kosovo erkent. Ook Roemenië en Cyprus verzetten zich tegen de onafhankelijkheid van Kosovo, omdat het gebied nog steeds met etnische problemen en conflicten kampt. Daarentegen hebben andere EU-lidstaten, zoals Frankrijk, Groot-Brittannië, Duitsland, Italië en ook Nederland, Kosovo als onafhankelijke staat erkend. Ondanks deze gedeeltelijke erkenning, is Kosovo nog altijd kandidaat-lid.

Financiële steun vanuit de Europese Unie

Op dit moment ontwikkelt Kosovo zich met behulp van geld van de Europese Unie. De Europese Unie is de grootste hulpdonor voor Kosovo. Het belangrijkste hulpinstrument is het Comité voor de tenuitvoerlegging van communautaire bijstand voor wederopbouw, ontwikkeling en stabilisering. Sinds 1999 heeft Kosovo uit dit fonds 1,6 miljard euro ontvangen. De prioriteiten van dit comité zijn het stabiliseren van de democratie, het opzetten van goede overheidsinstituties, economische en sociale ontwikkeling en het deelnemen aan gemeenschapsprogramma's.

Militaire steun

Sinds 1999 staat Kosovo onder het bestuur van de missie UNMIK. Deze missie is gebaseerd op Resolutie 1244 van de VN Veiligheidsraad. De missie wordt ondersteund door KFOR. KFOR (Kosovo Force) bestaat uit ruim 16.000 militairen uit 26 NAVO-landen en elf niet-NAVO-landen. Het is de bedoeling de missie UNMIK te beëindigen en het VN-bestuur te vervangen door een EU- bestuur. Rusland ligt echter dwars. Het vervangen van de VN-missie door een EU-macht houdt een duidelijke erkenning van de onafhankelijkheid van Kosovo in. Rusland vreest dat dit een precedent schept voor andere opstandige regio's. Om de Russen tevreden te stellen wordt de overname uitgesteld en wordt naar een oplossing gezocht. Een mogelijke oplossing zou zijn de EU-missie onder de VN te laten opereren. De EU zal de werkzaamheden in de praktijk dus overnemen, maar onder de juridische verantwoordelijkheid van de VN.

Steun rechtsstaat

De Europese Unie heeft in het kader van de missie "EULEX" 2000 marechaussees, politiemensen, rechters en officieren van justitie naar Kosovo gestuurd om te helpen bij het versterken van de rechtsstaat. Nederland wil daar ook een bijdrage aan leveren. De EULEX-missie loopt tot 16 februari 2010.

De toekomstige status van Kosovo is voor de veiligheid en stabiliteit van de gehele regio van belang. Nieuwe wetten worden al gecontroleerd op de mate van overeenstemming met de EU-normen.

Nederland heeft Kosovo als onafhankelijke staat erkend. 

Nederland neemt momenteel met een klein aantal militairen deel aan KFOR en heeft de bijdrage in 2007 met een jaar verlengd. Nederland wil bovendien 40 tot 60 marechaussees, politiemensen, justitiële en civiele experts naar Kosovo sturen. De kosten voor Nederland worden geschat op 8,6 miljoen euro.