Europa in de wereld - Europa NU

De Europese Unie is sinds zijn ontstaan in 1951 op steeds meer terreinen actief geworden op het wereldtoneel:

• - 

  handelsbetrekkingen (vanaf het begin)
• - 

  humanitaire hulp en armoedebestrijding (vanaf de jaren '70)
• - 

  buitenlands en veiligheidsbeleid (sedert 1993)

Deze activiteiten overlappen voor een deel. Zo is het bevorderen van gelijke voorwaarden voor handel ook onderdeel van armoedebestrijding. En kan het militair ingrijpen in crisissituaties - dat valt onder veiligheidsbeleid - ook onderdeel van het verlenen van humanitaire hulp zijn.

De Europese Unie is mondiaal gezien het grootste handelsblok. Maar liefst 20% van alle im- en export ter wereld gaat door de Europese Unie. Europa heeft hierdoor een grote invloed op de distributie van goederen en kapitaal over de hele wereld.

Een belangrijk streefpunt van de Europese Unie is het gelijk stellen van de voorwaarden voor handel voor rijke en arme landen, zodat welvaart zich ook kan verspreiden over minder ontwikkelde gebieden. De Unie onderhandelt regelmatig met ontwikkelingslanden over het openstellen van elkaars markten voor goederen en diensten, zodat afzetmarkten voor producenten worden vergroot. Buiten de directe onderhandelingen met landen zelf, participeert de EU namens zijn 27 lidstaten ook in onderhandelingen met de Wereld Handels Organisatie (WHO).

Activiteiten

Voorbeelden van de speciale handelsbetrekkingen met ontwikkelingslanden:

• - 

  In 1997 is een systeem van algemene preferenties (SAP) ingesteld. Dit systeem houdt in dat tarieven en quota's op invoer vanuit ontwikkelingslanden worden verlaagd of afgeschaft.
• - 

  In 2001 is de actie "alles behalve wapens" gestart. Hierbij hebben de armste landen vrije toegang gekregen tot de Europese markt met al hun producten, behalve wapens.

Betrekkingen rondom ontwikkelingshulp bestonden oorspronkelijk alleen met Afrikaanse landen. De hulp strekte zich halverwege de jaren '70 uit tot Azië, Latijns-Amerika en de landen van de zuidelijke en oostelijke oevers van de Middellandse Zee.

De Europese Unie ziet ontwikkelingshulp aan partnerlanden niet alleen als solidariteit, maar ook als een kans om sterkere, welvarende partners te ontwikkelen. De Europese Unie is goed voor de helft van alle ontwikkelingshulp ter wereld. Dit staat jaarlijks voor meer dan 30 miljard euro. De bijdrage voor ontwikkelingshulp zal in 2006 oplopen tot 39 miljard euro.

Mensenrechten spelen een rol in het aanhouden van handelsbetrekkingen en het toe kunnen treden van landen tot de Unie. Er wordt een dialoog onderhouden met verschillende landen om de mensenrechtensituatie daar te verbeteren. Soms worden lagere handelstarieven gehanteerd voor landen die zich aan bepaalde door de EU opgestelde arbeidsvoorwaarden en -normen (blijven) houden.

Activiteiten

De EU heeft een aantal activiteiten op het gebied van mensenrechten in het kader van het Europees initiatief voor democratie en mensenrechten. Hiervoor is per jaar 100 miljoen euro beschikbaar. De activiteiten zijn o.a. het het versterken van de democratie in onderdrukte gebieden en het voorkomen van martelingen.

In 2002 is de EU het initiatief Water voor leven (en) gestart. Het doel van het programma is het realiseren van veilig water en goede waterzuivering voor de armste regio's ter wereld. Het programma is uitgerold in Afrika, Kaukasus, Midden-Azië, het Middellandse-Zeegebied en Latijns-Amerika. Het budget bedraagt één miljard euro.

In 2004 is de zogenoemde "vredesfaciliteit" opgezet, waarbij 250 miljoen euro is vrijgemaakt om vrede te handhaven in Afrika. Vrede wordt gezien als een randvoorwaarde voor een structurele verbetering in de leefsituatie en economie van ontwikkelingslanden.

De EU is verder actief op vele crisisgebieden die niet in de belangstelling staan van westerse landen, zoals Tsjetsjenië en Nepal. Ook wordt er hulp geboden bij natuurrampen, zoals aardbevingen en overstromingen. Middelen voor dit soort hulp worden beheerd door het Bureau voor humanitaire hulp (ECHO). Het bureau is opgericht in 1992 en heeft sinds die tijd aan meer dan 100 landen hulp geboden.

Met de inwerkingtreding van het Verdrag van Maastricht in 1993, heeft de EU de doelstelling geformuleerd om een formeel gemeenschappelijk buitenlands- en veiligheidsbeleid (GBVB) te voeren. De EU kan zich sindsdien als één geheel uitspreken over zaken die raken aan de grondbeginselen en gemeenschappelijke waarden van de Unie, zoals mensenrechten of gewapende conflicten.

Binnen het GBVB valt ook het gemeenschappelijk defensiebeleid (EVDB). Deze geeft invulling aan het organiseren van de defensie van het grondgebied van de EU. Het EVDB kan uitmonden in een gemeenschappelijke defensie als de Europese Raad daartoe besluit.

Activiteiten

Enkele maanden na de inwerkingtreding van het GBVB, brak de burgeroorlog in Joegoslavië uit. Het nieuwe beleid werd direct op de proef gesteld, maar leverde helaas weinig oplossingen voor de situatie. Uit deze ervaring, en die van conflicten in Afrika in de jaren '90, zijn lessen getrokken; zo kan de EU tegenwoordig ook zelfstandig optreden in gevallen waarin de NAVO afwezig is.

Reageer

Delen: