Mensenrechtenbeleid - Europa NU

Binnen de Europese Unie zijn naast fundamentele waarden zoals democratie en de rechtstaat ook de rechten van de mens vastgelegd.

Het mensenrechtenbeleid van de EU richt zich met name op burgerlijke, politieke, economische, sociale en culturele rechten. Dit beleid heeft onder andere tot doel de rechten van vrouwen, kinderen, minderheden en ontheemden te bevorderen.

De Europese Unie acht mensenrechten van groot belang en bevordert en verdedigt deze actief binnen zijn lidstaten (intern), maar ook in betrekkingen met landen buiten de EU (extern). Het is echter niet de bedoeling om de bevoegdheden van de nationale regeringen op dit gebied over te nemen.

Het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens bevat een groot aantal bepalingen over mensenrechten. Het is een Verdrag van de Raad van Europa, waar ook alle lidstaten van de EU bij zijn aangesloten.

Een voorwaarde voor toetreding tot de EU is dat de kandidaat-lidstaat de mensenrechten eerbiedigt. Deze eis stelt de EU ook aan veel landen waarmee het handelsverdragen en andere overeenkomsten afsluit.

Ondanks de vele goede voornemens zijn organisaties als Amnesty International en Human Rights Watch toch vaak kritisch over de Europese landen; ze vinden dat de EU in haar beleid meer nadruk moet leggen op mensenrechten. Er wordt gewerkt aan een nieuwe strategie voor de rechten van het kind. Vooral de strijd tegen pedofilie op internet, tegen kindersekstoerisme en kinderarbeid staan daarin centraal.

Interne situatie

Intern is de EU actief in het bestrijden van discriminatie. Zij financiert een groot aantal activiteiten om racisme en vreemdelingenhaat binnen de EU tegen te gaan, bijvoorbeeld uitwisselingen tussen nationale overheidsinstanties en het opstellen van een netwerk van mensenrechtenorganisaties. Vanaf april 2007 zijn er in de hele EU afspraken over de strafbaarstelling van racistische uitingen.

De EU heeft ook veel gedaan voor werknemers en vluchtelingen afkomstig uit landen buiten de EU. Zo heeft de EU de rechten van de vijf miljoen werknemers van buiten de EU vastgelegd. Ook zijn er stappen ondernomen om te komen tot een gemeenschappelijk Europees asielbeleid. Er zijn al een aantal procedures vastgesteld voor het toekennen van een vluchtelingenstatus en de opvang van asielzoekers.

Hoewel de EU veel maatregelen neemt op het gebied van mensenrechten, laat de situatie soms nog te wensen over. In de meeste EU-landen gaat het dan om gevallen van politiegeweld en schendingen van het recht op asiel. Maar ook ernstige schendingen vinden nog in EU landen plaats, zoals buitengerechtelijke vonnissen en gevangenhouding zonder proces. Het probleem is dat veel afspraken tussen de lidstaten niet bindend zijn.

De activiteiten van de Amerikaanse inlichtingendienst CIA in de Europese Unie zijn een duidelijk voorbeeld van hoe het mis kan gaan. Er waren onderzoeken van het Europees Parlement en de Raad van Europa nodig om inzicht te krijgen in wat er precies is gebeurt. Beide instellingen gaven ook aan dat landen niet altijd openstaan voor dergelijke onderzoeken.

Externe situatie

Door de tijd heen heeft de EU mensenrechten centraal gesteld in zijn overeenkomsten met landen buiten de Unie. Zulke overeenkomsten bevatten veelal een clausule waarin staat dat mensenrechten van essentieel belang zijn voor de relatie tussen de partijen. Een voorbeeld hiervan is de Overeenkomst van Cotonou, een handels- en steunovereenkomst die de Unie verbindt met 78 ontwikkelingslanden in Afrika, het Caraïbisch gebied en de Stille Oceaan. Als één van deze landen de mensenrechten schendt, kunnen de handelstoezeggingen worden geschorst en de hulpprogramma's worden beperkt.

Het EU-programma voor wereldwijde humanitaire noodhulp heeft niet als voorwaarde dat de mensenrechten gewaarborgd moeten worden. De EU verleent hulp ongeacht de vraag of de schade veroorzaakt is door natuurrampen of wanbestuur van onderdrukkende regimes.

Lees meer

Bij de besluitvorming op dit beleidsterrein spelen de Europese Commissie, de Raad en het Europees Parlement een rol.

Initiatief voor nieuw beleid: Europese Commissie

Eerstverantwoordelijk voor het mensenrechtenbeleid in de Europese Unie is de Eurocommissaris voor Justitie, grondrechten en burgerschap:

Invloed nationale parlementen

Nationale parlementen van de lidstaten kunnen binnen acht weken nadat de Europese Commissie een voorstel heeft bekendgemaakt, laten weten dat de Europese Unie zich niet met het onderwerp zou moeten bezighouden.

Besluitvorming door Raad en Europees Parlement

Voor maatregelen voor het tegengaan van discriminatie op grond van nationaliteit geldt de gewone wetgevingsprocedure.

Voor maatregelen voor het tegengaan van discriminatie op grond van ras, geslacht, leeftijd, etniciteit, handicap of seksuele geaardheid geldt dat de Raad besluit met eenparigheid van stemmen, en met goedkeuring van het Europees Parlement. Voor ondersteunende maatregelen geldt de gewone wetgevingsprocedure.

Voor mensenrechtenschendingen door een lidstaat geldt dat bij een eerste constatering de Raad besluit met vier vijfden van de stemmen, met goedkeuring van het Europees Parlement. Bij voortdurende schendingen besluit de Raad met gekwalificeerde meerderheid van stemmen.

De raadsformatie die beslist over justitiële zaken is de Raad Justitie en Binnenlandse Zaken. Vertegenwoordigers voor Nederland in deze Raad zijn:

In het Europees Parlement zijn verschillende parlementaire commissies bij het mensenrechtenbeleid betrokken:

Voor het Europees Parlement beoordeelt de parlementaire commissie Burgerlijke vrijheden, Justitie en Binnenlandse Zaken de voorstellen van de Europese Commissie en de eventuele aanvullingen van de Raad. Voor Nederland zijn de volgende Europarlementariërs lid:

Het Europees Parlement heeft als onderdeel van haar Commissie Buitenlandse Zaken een aparte subcommissie Mensenrechten. Van deze subcommissie de volgende Nederlandse Europarlementariërs lid:

Voorstellen met betrekking op discriminatie op basis van geslacht worden beoordeeld door de commissie voor Rechten van de vrouw en gendergelijkheid. Voor Nederland zijn de volgende Europarlementariërs lid:

Als het Europees Parlement het (eventueel aangepaste) voorstel goedkeurt, sluit een overeenstemming in de Raad van de Europese Unie de procedure af. Nederland heeft in de Raad 13 stemmen, op een totaal van 345. Als het voorstel door de Raad is goedgekeurd, zorgt de Nederlandse regering ervoor dat het voorstel nationaal wordt uitgevoerd.

Relatie met andere terreinen

Mensenrechten zijn onderdeel van het buitenlands beleid en van het beleid op het gebied van ontwikkelingssamenwerking. Voor maatregelen op die terreinen gelden de besluitvormingsprocedures die daar vermeld staan.

Hot issues

Nederland

Europese Unie

Activiteitendossier

Factsheet Europees Parlement

Betrokken instanties

Amnesty International

Human Rights Watch

Raad van Europa

Verenigde Naties

Via onderstaande symbolen kunt u de omvang van de informatie over dit beleidsterrein op uw behoefte van dit moment afstemmen:

	Niveau	Rubrieken
	1. Kort	In vogelvlucht, Wie doet wat?
	2. Uitgebreid	Niveau 1 + Juridisch kader

Afhankelijk van het niveau kunnen ook de teksten van de rubrieken uitgebreider en specialistischer zijn.

Tip

Deze icoontjes treft u ook aan boven de inhoudsopgave aan de rechterkant van deze pagina.